XL

renaud, comte de boulogne, et la comtesse, son épouse, se constituent un défenseur devant la cour du roi d'Angleterre

Waltham^ 23 avril 1200

Comes Bolonie et comitissa, uxor ejus, ponunt ioco suo Robertum de Dammartin adversus moniales de Lisleschirch . Palgrave, Rot, curiœ régis, II, 231.

CHARTE DR JEAN, ROI d'ANGLETERRE, CONFIRMANT UN ÉCHANGE CONCLU ENTRE l'aRRAYE DE LONGVILLIERS ET RENAUD, COMTE DE ROULOGNE

AValtham, 24 avril 1200

Johannes, Dei gratia... Sciatis nos concessisse et présent! carta oonfirmasse ecolesie Sancte Marie de Longovillari, centum solidos terre in Kerketon, quas Reginaldus, cornes Bolonie, ei dédit in excambium pro centum solides terre in Norton, quas Matheas, quondam cornes Bolonie, ei dederat, sicut carta ejusdem Reginaldi comitis renabiliter testatur. Testes G[alfridu8] fllios Pétri, cornes Cestriœ; Hugo Bard; Wilielmns Briwerr; datum per manum S. Well. arcbidiaconi, et J[ohannis]de Gray,archidiaconl Glocester. Apud Waltbam, XXIIII die Aprilis, regni nostri primi .

Rec. Ofl., Charter Rolls. — Hardy, Rot. Chart., 47.

SAUF-CONDUIT DONNÉ PAR JEAN, ROI d'aNGLETERRB, A RENAUD, COMTE DE BOULOGNE

La Roche-Orival, 9 mai 1200 Johannes, Del gratia... Sciatis nos concessisse et presenti carta confirmasse Reginaido, comiti Bolonie, quod si occasione nostri vel werre nostre in Buiuneys werratus fuerit, et quod placuerit illi in terram nostram Anglie venire, ipsi et uxori et ûlie sue salvum venire et salvum stare et salvum inde recedere [concedimus]. Si tempore pacis in Angliara venire voluerit, ipsi et uxori et filie sue venire et stare et recedere concedimus. Et ipsum securum... per cartam nostram et per barones nostros quod sive tempore pacis vel tempore werre nostre sicut predictum est illuc venierint; filiam suam libère... et si de eo humanitus contigîsset ad ipsam maritandam, secundum consuetudinem de Buluneis perconsiliumamicorum suorum. Si vero... quod absit, intérim contigisset, barones nostri nichilominus eam liberam dimittent ut predictum est. Testibus Gualtero, archiepiscopo Rotomagensi;

£., Ëliensi episoopo; Roberto de Turnhem, etc. Datum per manum Willelmi archidiaconi, et J[ohannis] de Gray, archidiaconi Glocester; apud Rupem-Aurivallis, IX die Maii, anno regni nostri primo.

/6trf.,57b.

CHARTE d'aUBRI, COMTE DE DAMMARTIN, EN FAVEUR DE l'aBBAYE DE CHAALIS

Lillebonne, 20 septembre 1200

Sciant omnes tam présentes quam posteri quod ego A[lbericus], cornes Domni Martini^ dedi et concessi pro sainte anime mee et proremedio animarnm pareotumet saccessorum meorum, in perpetuam elemosinam ecclesie Karoliloci XX solides parisiensium de redditu in censa meo de Dammartin de terris, ad festum Sancti Remigii capiendos. In abbacia vero illa anniversariam meum singalis annis celebrabitur. Ut autem bec donatio semper permaneat firma et intégra, cartam istam sigillo M[abilie], comitisse Domni-Martini, uxoris mee, et sigillo R[enaldi], comitis Bolonie, filii mei, feci couûrmare. Anno ab Incarnatione Domini M" CC% XII Kalendas Octobris. {En note: quo vero die ab hoc secnio transiit) .

1. Cart. de Chaali.^, B. N., ms. lat. 11003, f"» 269; ms. coll. Moreau, CXVI, 196.

CHARTE d'aUBRI, COMTE DE DAMMARTIN, EN FAVEUR DU PRIEURÉ DE SAINT-LEU DRESSERENT

Lillebonne, 20 septembre 1200

Sciant omnes tam présentes quam futuri quod ego A[lbericus], comes Domnimartinî, dedi et concessi pro sainte anime mee et pro remédie animarum parentum et saccessorum nostrorum, in perpetuam elemosinam ecclesie de Sancto Lupo de Cerente XL solidos parisiensium de redditu in censu nostro de Domnomartino de terris, ad festum sancti Remigii accipiendos, in causamento autem miserum unum modium frumenti singulis annis percipiendum. Ut bec vero elemosina semper stabilis permaneat,

cartam banc sigiilo M[abiliœ], oomitisse Domnimartini^ uxoris mee, et sigiilo R[enaldi], comitis Bolon ie, filii nostri, feci confirmare, anno ab Incarnatione Domini M* CC^ XII Kalendas Octobris. {En note : Hacscilicet die transiitab hoc seculo apud Lillebonam.)

Cart. de Saini-Leu d'Easerent, copie donnée sous les sceaux de la baillie de Senlis, B. N., ms. coll., Baluze, XL VI, 52.

EXTRAIT D*UNE CHARTE DE RENAUD, COMTE DE BOULOGNE, ET DE IDE, SON ÉPOUSE, EN FAVEUR DE l'ABBATE DE JUMIEGES

Lillebonne, octobre 1200

Reginaldus, cornes Bolonie, filins Alberici^ et uxor sua Yda, de coDsensu suorum fratrum Raduifi et Symone et matrissuse Mabiliœ^ Domni Martini comitissas^ donat apud Islebonam omni ceusus XI Ubras, ea conditione ut tam ipse quam fratres, uxor et beredes sui sint fratres et participes beneflciorum ecclesie sicut eeteri monachi ejusdem loci. Ibi ait Albericum patrem suum esse sepultum; crasura deleta sunt multae linese, ita ut legi non possint. .. Testes : Radulf us Fiscan ni, Rogerus S . Catherinae de Mon te Rotom . , Durandus Cormeliacensis abbates, et Walterus S. Wandregisili priore.

B. N., ms. coll. D. Grenier, LVII, 240, et CLXXXI, 135, d'ap. Cari. Gemmet, ^ 202.

CHARTE DE RENAUD, COMTE DE BOULOGNE, ET DE IDE, SON ÉPOUSE, RÉGLANT LES CONDITIONS DU MARIAGE DE LEUR FILLE MAHAUD AVEC PHILIPPE, FILS DE PHILIPPE, ROI DE FRANCE

Compiègne, août 1201 Ego Reginaldus, cornes Bolonie, et Ida, comitissa Bolonie, uxor mea, notum facimus universis presentibus pariter et futuris, quod nos creantavimus domino nostro Philippe, illnstri régi Francie, quod nos M[atildim] ûliam nostram dabimus in uxorem Pbilippo, ejusdem régis ûlio, infra XL dies postquam ad etatem nubendi pervenerit secundum consuetudinem Ecclesie. Sciendum

etiam quod ea die qua Philippus, domini régis filius, predictam Matildim ûiiam nostram ducet in uxorem^ nos dabimus ei tertiam partem totius terre unde modo saisiti sumus et ande saisiti erimus predicta die^ et medietatem omniam acquisitorum que faciemas ab bac die in antea. Si verocontigerit predictam Ydam, comitissam Bolonie, uxorem meam^ prius mori quam me, predictus fllius domini régis habebit medietatem totius terre nostre predicteet ego alteram medietatem, ita quod casteilu m Bolonie erit de medietate mea quam habebo, et idem casteilum computabitur mihi in parte illius medietatis quam habebo, pro valore quem valebit ea die. Si vero contingerit me prius mori quam predictam Ydam, comitissam, uxorem meam, sepedictus filius domini régis babebit totam terram que ad me spectat, excepto dotalicio quod predicta Yda, comi tissa, uxor mea, habebit in medietate terre quam habebo in terra Domni Martini. Et preterea babebit idem Philippus filius domini régis predictam tertiam partem terre sepediote uxoris mee, comitisse Bolonie. Post decessum vero meum et sepedicte uxoris mee, idem Philippus et Matildis filia nostra habebunt totam terram nostram, ubicumque sit. Si vero contingerit sepedictum fllium domini régis Francie mori, ego vel comitissa, si supervixerit, vel etiam homines nostri, si nos^ eadem filia nostra vivente^ mortui essemus, filiani nostram nuptui traderemus cum assensu et consilio domini régis Francie et bominum suorum et ad fidelitatem ipsius; ita tamen quod ille qui eam duceretin uxorem, competentem domino régi Francie daret securitatem quod ipse domino L*egi taie servicium exhibebit, quale deberet. Hoc autem matrimonium fiet sicut prediotum est, nisi aliquis superveniat qui possit et debeat ostendere et perficere suffîcientem rationem in curia quare istud matrimonium non debeat celebrari. De terra Domni Martini que ad nos spectat, sic erit : quod quamcito persolveremus domino nostro Philippe, régi Francie, tria milia marcarum argent! fini ad pondus Trecense, et predictam summam pecunie infra instans Pasche tenemur ei persol visse. Ego siquidem et Ida, comitissa, uxor mea, propriis manibus juravimus omnes conventiones que in hac carta continentur, bona fide et sine malo ingenio tenere et firmiter observare; et fecimus bec idem jurari ab hominibus nostris qui subscribuntur, videlicet : Arnulfus advocatus Morinensis, Guillelmus de Fiennis, Hugo Kerez, Ansellus de Kaieu,

Willelmus de Tiemberon, Petras Scancio, Guido Scancio, Girardas de Ccmpi, Baldainus de Dodeaavilla, major Bolonie, major de Davre» scabini de Kales et de Merque. Has easdem conventiones faciemus jurari ab omnibus militibus de terra Domnimartîni quando in manus nostras venerit. Has conven tiones fecit nobis jurari dominus rex a âdeii milite sao Bartholomeo de Roia, et Galtero juvene camerario suo, et Petro preposito Ambianensi. Quod ut ratum sit et ûrmum, présentera paginam sigîllis nostris fecimus roborari. Actum Compendii an no Domini M* CC* primo^ mense Auguste.

A. N., Très, des C/i.,J.238 n»l. — Teulet, 1,226a. — Duchesne, Généal, cTAunergne, II, 98.

CHARTE DE COMMUNE DONNÉE PAR RENAUD, COMTE DE BOU- LOGNE, ET IDE, SON ÉPOUSE, AUX BOURGEOIS DE BOULOGNE

Hardelot [6 avril- 15 mai] 1203

Noverint univers! présentes pariter et futuri quod ego Rénaldus, comes Bolonie, et Ida^ uxor mea, Bolonie comitissa, communiam nostram de Boionia tenendam juravimus ad usus et consuetudines Tornaci, sicut eam tenendam nostri jurabunt antecessores, tali videiicet modo quod, aliquocasu contingente de quo jurati per se diflBnire nesciant et judicium dicere, apud Tornacum iredebent judicium inquisituri, et per inquisitionem quam de Tornaco retulerint, casum predictum difiBnire debent et querelam illam terminare. Notandum est etiam quod omnes illi qui communiam jurabunt et de communia erunt, ex quo per diem unum et noctem unam absque ulla callumpnia in communia fuerint, quicumque illi sint, et de quacumque terra et cujuscumque professionis, per redditus suos quos dominis suis reddent de tenementis illis que de dominis suis tenebunt, quieti erunt et franci. Omnes illi siquidem qui infra banleucam de Boionia manebunt et de communia erunt Bolonie mansionem habentes, predictam babebunt francisiam ; et omnes illi de communia per très menses in anno extra banleuca manere poterunt propter négocia sua facienda, videiicet mense Martii, mense Augusti et mense Septembris. De omnibus igitur conventionibus, quecumque ille sint, que infra banleucam de Boionia versus juratnm com*

munie faote faeriat, infra villam Bolonie et ad aspectum ville placitabitur. Predictis etiam addendam est quod omnes illi qui apud Boloniam sive per mare, sive per terram^ merces addaxerint vel attnierint^ de qaacamqne terra illi sint, tam in pace quam in guerra^ quacumque guerra ait, in conductu nostro et in conductu ville ernnt; et dam in posse nostro et in terra nostra erunt, tam ipsi quam eorum res, eundo et redeundo per suas rectas consuetudines quas reddent, salvi erunt. NuUus etiam ballivus vel servions noster vel alius in villa Bolonie aliquam mercem vel aliquod victnaie accîpere poterit, nisi spontanea voluntate venditoris, nisi nos, ego videlicet et comitissa, qui de cibariis nostris per mensem in villa credulitatem habemus, dum vadem vel bonum tribuamus responsorem reddendum ad finem mensis ad opus nostri capietur. Et banc francisiam tantummodo ad opus nostrum habemus. In villa etiam duos habemus appreciatores qui super sacrosancta juraverunt quod nobis de omnibus que appreciabnnt adeo bonum forum habere facient, sicut et ad opus sui facerent, si ipsi statimdarent denarios. Nec hoc pretermittendum est quod, si aliquis de juratis ville erga nos intercepit^ servions noster débet maiori precipere quod maior illum juri habeat; et maior iilum juri habere débet et ad diem. Et, si maior illum juri habere noluerit^ servions noster illum accîpere poterit. Ut bec autem ûrma permaneant et inconcussa, presentem cartam sigillis nostris roboravimus, et hos testes apposuimus : Symonem, tune priorem de Wasto; Danielem de Betencourt, tune senescalinm; Willelmum et Nicholaum clericos nostros, et plures alios. Actum anno dominice Incarnationis M. CC. tertio, apud Hardrelo.

F. Morand, Année historique de Boulogne-sur'Mer, p. â63.

Les huit premières lignes de ce texte, jusqu'à notandum, constituent la teneur d'un acte dont Toriginal se trouve aax archives communales de Tournai, parchemin, simple queue, sceau perdu.