‹ Un médecin philosophe au XVIe siècleChapitre 23 sur 345 · MESURE D'UN DEGRÉ DE MÉRIDIEN · texte numérisé non relu

MESURE D'UN DEGRÉ DE MÉRIDIEN

fit Fernel en essayant de déterminer directement la longueur d'un degré de méridien !. Il raconte avoir trouvé pour cette longueur 57.070 loises en parcourant sur la grande route de Paris à Amiens vingt-cinq lieues, et en comptant le nombre des tours de roue de sa voiture. Parmi les’ auteurs qui ont rappelé cette expérience, les uns ont conclu que « ce fut seulement un heureux hasard

1. L'expérience de Fernel est souvent citée, mais les détails en sont peu connus. Je reproduis donc les passages les plus saillants de son récit, d'autant plus que la Cosmotheoria est devenue extrêmement rare, La Bibliothèque nationale en possède un exemplaire, relié avec le Monalosphærium et le de Proportionibus (inventaire réservé, 645-647). « Regulæ in primis iis quas Ptolemæus libro quinto Almagesti « descripsit, pœne similes sunt : quarum minima, quæ præsenti figura « per AD significatur, quadrantis latus aut circeuli semi-diametrum refe- « rens, 8 pedum erat. Transversalis idcirco CD regula quæ quadrantis est « chorda, semper fixa manens, non modo D « graduum, sed et singulorum minutorum « partitiones amplissime complectebatur,

« quo certiores cunctæ fierent operationes.

« Hanc denique transversalem AB alia « regula pinnulas gerens perambulat , « Porro electa die perquam serena quæ « fuit Augusti vicesima quinta, hic Parisiis « solis in meridiano constituti elevationem « per regulas deprehendi esse g. 49 m. 13.

« Cum igitur sol eo die undecimum Virgi- « nis gradum teneret, cujus declinatio est « borealis g 7. m, 51, judicavi ex doctrina « tertiæ propositionis tertiæ partis de « usu moualosphærii æquatoris elevationem partes & #1 et m. 22 con- « tinere : quare et Parisiorum latitudinem esse g 48. m. 38. Observavi « demum, priusquam iter aggrederer, ex tabulis declinationum, ut « sequenti die, quæ est vicesima sexta, in latitudine regionisg 49. m. « 38, quæ magis uno gradu quam Parisii vergit in boream, deberet esse « meridiana solis elevatio g 47. m. 51. idque partim ob variatam regio- « nis latitudinem, partim ob mulatam solis declinationem. Die autem « vicesima septima eodem loco meridianam solis elevationem opor- « tebat esse g 47. m. 26. At vicesima octava g #7. m.5. Rursumque nona

Page 1