Cf. supra, ch. I, iv, p. 33 sq
106 l'intellect passif
celle fin Irois acceplions différentes du. mol passion. Dans le sens le plus propre, celui-là seul pâtit, à qui on enlève ce qui convient à sa nature ou à ses tendances essentielles (pati propriissime) : tel un homme qui subit l'ablation d'un œil ^ Dans un sens moins étroit, tout être pâtit, lorsqu'on lui ôte quelque chose, soit que de ce chef son état empire ou s'améliore (pati proprie) : tel un homme qui tombe malade ou, à l'inverse, un malade qui revient à la santé ^. Dans un sens plus large enfin, on dit d'un être qu'il pâtit, quand il acquiert la possession actuelle de ce qu'il ne possédait qu'en puissance, quand il passe de la puissance à l'acte, même pour être doté d'une perfection nouvelle, en un mot quand il reçoit quelque chose sans rien perdre (pati communiter) ^. Or tel est précisément le cas pour notre intelligence : a l'origine elle est en puissance par rapport à la connaissance, puisqu'elle n'entre en fonction qu'à une époque relativement tardive et qu'elle n'acquiert aussi ses idées que sous la loi d'un progrès successif. C'est donc en ce troisième sens exclusivement que l'intelleclion est chez nous une passion, et sic intelligere nostrum est pati ^ et par suite que le pouvoir qui y préside peut être appelé passif^.
« 1. Cf. s. theoL, I p., q. LXXIX, a. 2: Pâli tripliciter dicitur. Uno modo propriissime, scil. quando aliquid removetur ab eo quod convenit Fibi secundilm naturam aut secundum propriam inclinationem, sicut cum homo aegrotat aut tristatur (I, 309).
S. Ibid. : Secundo modo miuus proprie dicitur aliquis pati ex eo quod aliquid ab ipso abjicitur, sive ei con\eDieDS sive non conveniens, et secundum hoc dicitur pàti non solum qui aegrotat, sed etiam qui SDoatur (I, 309).
3. Ibid. : Tertio dicitur aliquis pati communiter ex hoc solo quod id quod est in potentia ad aliquid recipit illud ad quod erat in potentia, absque hoc quod aliquid abjiciatur; secundum quem modum omne quod transit de potentia in actum potest dici pati, etiam cum perflcitur (I, 309).
4. S. Ihe.oL^ I p., q. LXXIX. a. 2: In principio sumus inielligentes solum in potentia, postmodum efliciaiur intelligentes in actu. Sic igitnr patet quod intelligere noslrum est quoddam pati, secundum tertium modum passionis et per consequens intellectus est potentia passiva (1.3(9}.