ET LE VERITABLE RÔLE DES IMAGES
C'est cet acte propre de la pensée, mettant en lumière dans les images ou dans leurs objets les éléments essentiels et formellement intelligibles, que saint Thomas désigne d'habitude par la formule symbolique d' « illumination des images », et qu'il rapporte précisément à l'intellect actif (intellect us illuminât phantasmata ^). A cause de quoi l'action décisive revient, non pas aux images, mais à l'intellect agent- lui-même, et sic principalitas actionis non attribuitur phantasmatibus, sed intellectui agenti ^. Les images ne jouent pas dans l'espèce le rôle de cause principale, mais celui de cause instrumentale ^ ; en termes plus modernes^ elles sont moins causes que conditions. Elles sont à l'intellect ce que cette force physique qui s'appelle chaleur est, dans le phénomène
seDsibilium etiam secundum conciitiones materialea quae sant proprietates individuales et sunt etiam îd organis materialibus. Non igitar sunt intelligibilia actu ; et tameD, quia in hoc homine cujus similitudinem repraesentant phantasmata est accipere naturam universalem denudatam ab omnibus conditionibus individualibus, sunt intelligibilia in potentia. Est igitur in anima mrtuB activa in phantasmata, faciens ea intelligibilia actu; et haec potentia animae vocatur intellectus agens (V, 132). — Cf. •S. theol., I p., q. LXXIX, a. 3: Oportet ergo ponere virtutem activam ex parte intellectus, quae faciat intelligibilia in actu per abstractionem specierum a conditionibus individuantibus. Et haec est nécessitas ponendi intellectnm agentem (I, 310). — De Anim,, a. 5: Est in anima invenire quamdam virtutem activam immaterialem, quae ipsa phantasmata a materialibus conditionibus abstrahit ; et hoc pertinet ad intellectum agentem (VIII, 479). — De Spirit. créât,, a. 9. : Quia universalia non subsistunt nisi in sensibilibus, quae non sunt intelligibilia actu, necesse est ponere aliquam virtutem, quae faciat intelligibilia in potentia esse intelligibilia actu, abstrahendo species rerum a conditionibus individuantibus; et haec virtus vocatur intellectus agens (VIII, 453).
1. S. theoLi I p., q. LXXIX, a. 4: Oportet dicere quod in ipsa anima humana sit aliqua virtus, per quam possit phantasmata illustrare (I, 311). — Ibid,j q. LXXXV, a. 1 ad 4 : Phantasmata illustrantur ab intellectu agente, h. e. ab eis per virtutem intellectus agentis species intelligibiles abstrahuntur . . . . inquantum per virtutem intellectus agentis accipere possumus in nostra consideratione naturas specierum sine individualibus conditionibus (I, 337).