CAPUT X
De castitate.
ART. I. — Quid sit castilas.
Castilas singularis, munimen inviclum est sanctimoniae. — Pronuba sanctitatis. — Ubertas gloriarum. — Pax secura virtutum. — Claritatis fastigium. — Acquisitio triuinphorum. — Yita spiritus. — Garnis inleritus. — Status qualitatis angelicœ. — Funus humanje substantif. (S. C\Pïi., De singularit. cteric.)
Sanclificatio proprie appellatur. (/ T/jess. iv, o.) (Gassian., lib. VI Instil., c. 15.)
Mater dilectionis. — Angelicae vitae ratio. — Hoinincs divines efficit. — Disciplina cognitionis plena. — Porlus tranquillus. (S. Ephrem., De castitate.)
Mundum de immundo facit. — De hoste domesticum. — Angelum de homine. — Praecursor atque cohabitalor Spiritus sancti. (S. Bern., epist. 42, c. 3.)
Animae Victoria. — Severitatis gladius. (S. C-»pr., De sing. cler.)
Nulla virtute tam angelis aequantur carnales honiines : per illam habent municipatum in cœlis. ^Gassian., lib. VI Instit., c. 6.)
Regina virtutum. (S. Petr. Dam., Contr. clef.c. intemp.)
Origine cœlestis. (S. Bonav., lib. u De profeclu relig., c. 2.)
Sicut liliuminlerspinas. {Cant. n,2.) (Id., Diœl.ialut., lit. 4, c. 4.)
Tu sacrificium Deo charum. — Tu , le^itimum Dei templum. — Per te sjeculum vinciiur : diabo- Uis subjugalur : -Spiritus sanctus inducilur : gloriPicatur Deus, Omnipotens propiliaiur/^ Per te aile-
ŒUVRES COMPLETES DE M. TUONSOxN.
ilOO
gatae, priusquam fundanUir, acceptantur preces. (S. Zeno Yeron., Serm. depudicilia.)
Currus spiritalis, possessorcm suura in sublime evehens. (S, Ephrem., De caslit.)
Habet et pudicilia scrvata martjrium suum. (S. Hier., \ita S. Malclii episcopi.)
Hsec est quae inslar odorifcri balsami, quo condita cadavera incomipta servantur, sensus ipsa et artus coiitinet et conslringit, ne dissolvantur oliis , ne corrumpantur desideriis, ne carnis vohiptatibus compiilrescant. — Sola est castilas quie in boc mortalilalis loco et tempore statiim quemdam immortalis glorise repraesentat. (S. Bern., Ad Henric. Senon. episc, lib. xlh, c. 3.)
Christus, Malrem siiam gloriosam Yirginem perfcctam et primam, posl se hiijiis disciplina; (caslitatis) magistram, in cathedra virginalis munditi.-e cxtelis iniitandam prcefecit. (S. Bo>\v., lib. ii De profectu relùj., c. bi.)
ART. 11. — Qitod caslilas prœcipue in clero requi-
ralur.
Te ipsum castum custodi. [I T'im. v, 22.) Anle omnia mundiliam cordis, et castitatem corporis tanquam propriu'Ti ac pra:cipuum clericorum ornamentum omni studio servare sludcant, et ab omni inconlinenlicc suspicione faniani suani inlef rani, liberanique custodiant. [Coiic. Burdujal., ann. i583, tit. 21, De vit. et morib. cleric.)
niileni in gloria sanctorum. (S. Bern., epist. 42, Ad Henric. Sen., c. 3.)
ART. m.
clero castitaa
Cur maxima in requiratur ?
Sectio prima. — Ob excellentiam illius virtutis,
§ I. — Inter cœteras maxime privilegiata (I41ï).
Omnis ponderatio non est diyna continentis animœ. (Eccli. XXVI , 20.)
Incorruplio facil esse proximum Deo. ( Sap. vi , 20.)
Castitas jungit liominem cœlo. — Ibi habitat Deus, ubi permanel continentia. (S. Bern., De modo bene vivendi, c. 22.)
Ubi Deus, ibi pudicitia. (Tertcl., De cuit, fem., c. 8.)
Différant quidem inter se homo pudicus et angélus, sed folicitale, non virtute. Scdet si illius castilas felicior, hujus tamen fortior esse cognoscitur. (S. Bern., epist. 42, Ad Henric. Senon., c. 3.)
Neque miruin si pro vobis angeli militant, qui angelorum nioribus militalis. Castitas enim angelos facit : qui eam servavit, angélus est : qui perdidit, diabolus est. (S. Amrros., lib. i De virginib.)
Anima quanto castior membris, tanto vivacicr sensibus : et quanto mundior corde , tanto capacior Christi est. (S. Paulin., Epist. ad Desiderium.)
Quasi quidam adeps 'et medulla Ecclesiie sunt virgincs Christi et quadam singulari excellentia Sponsi Est ralione plenissimum, ut in bis niveus pudici- amplexibus familiarius inhuirenles. (S. Bern., De liai candor eflloreat, qui sacris mysleriis familiarius passione Dotn., c. 28.)
appropinquant. Quia Dominicum corpus in Virginalis uteri lemplo coaluit. nunc eliam a ministris suis continentis pudiciti^e munditiam quierit. (S. Petr. Dam., opusc. 118, Contr. cleric. intemp., dissert. 1,
Qua praesumptione ad episcopatum audet accedere, qui adhuc longam corporis sui continentiam convincitur non habere f (S. Greg., Clero et nobilib. cliiib. IScupoL, lib. vin, epist. 40.)
Ad exhibendam perfect^e coniinenti;ft puritatem, nec subdiaconis quidem carnale connubium conceditur, etc. (S. Léo, epist, 82, c. 4.)
Omnibus castitas pernecessaria est, sed maxime ministris Christi altaris, quorum vita aliorum débet esse erudilio, et assidua salutis pnxMlicatio. Taies cnim decet Dominum habere ministros, qui nulla contagione carnis corrumpantur , sed potius continentia caslitatis splendeant. (S. Auc, serm.2i9. De temp.)
Soli qui puram agunt vitam, vere sunt Dei sacerdotcs. (S. Clem. Alex., hb. iv Slrom.)
Ad castitatem servandam munile omnem viam. [Concil. Mediol. iv, part, m, tit. iloniliones.)
Hoc lanUc pulchritudiiiis ornamentum (castitas) digne dixerim sacerdotium honorare, quod dilectum Deo cl hominibus facial sacerdotem... •'cddalquc si-
Viryines eriim sunt : sequuntur acjnnm quocunquè icrit. {Apoc. xiv, 4.)
Longa castitas provirginitate reputatur. (S. Bern., De modo bene vivendi, c. 22.)
§ L — A Cliristo prœcipue electa , et summe dilecta, Mundamini , inquit prophela , qui sertis vasa Domini {Isa. LU, 11) : omnia enim munda vult auctor pietalis, ait quidam sanclus. Mundam et purissimam Malrem elegil : virginem discipulum pnB c;cteris dilexit: munda et novasindone involvi voluit : mundo in tumulo, in quo nondum quisquam posilus fuerat, lumulalus : ab bis qui sunt mundo corde videtur, et ab bis qui sunt mundo corpore, possidetur. Nunquid ergo ab imnmndis manibus tractari selibenter patieiur ? ( S. Thom. a Villa Nova . conc. 3 , De sacramento altaris.)
Nun(iuid ignoras Dei Filium adeo carnis elegisse mundiliam , ut ne quidem de pudicilia conjugali , sed de clausula potius incarnalus sit virginali? Et ne hoc suffîcere videatur, ut tantummodo virgo sit mater , Ecclesia; fides est , ut virgo fueiil et is qui simulatus est pater. Si igilur Redeinptor nosler tantopere dilexit floridi pudoris integritatem, ut non modo de virgineo utero nasceretur, sed etiam a nutritio virgine iractarctur ; et hoc cum acUiuc parvulus vagircl in cunis ; a quibus nunc, obsccro, tra-
{^^">) Vid. supr., art. 1.
il61
FORMA CLEIlt. — PARS II.
clari viilt corpus suum , ciim jain iniincnsus régnât in cœlis ?. Si nunulis altingi manibus volobat in pnosepioposiliis, quantani corpori suo nunc vnll adesse niunditiam , jam in palernitt majeslalis gloria snbliniaïus? (S. Petr. D\m., opiisc. 17, De cœlibatu sacerdot., c. 3.)
Christus virgo, virginis filins, virginum sponsus. (S. BoNAV., lib. II De profecla relig., p. 53.)
Casiilas non mediocris est decoris, qiut divinos quoque delectarc possil aspecius. (S. Bern. , epist. 42, Ad Hcnric. episc. Senon., c. 3.)
(Virgines) primitiœ Deo et Agno. {Apoc. xiv, 4.)
§ 111. — Ab illo singulariler rcmunerata. Eunuchi , qui conipressis inotibns c;trnis affectum in se pravi operis rescindunt, in donio Palris a'terna niansione eliain iilris priefemnlur. — Canticnm cantani quod nenio potcst dicere... Elccti cieleri hoc canticnm andire possunt , licet dicere nequeant : quia per charilalem qiiidem in illorum celsitudine Ucti sunt , qnamvis ad eorum pncmia non assurgant. (S. Grec, Pastor. part, ni, c. 29.)
Sequuntu,- agnum quocunquc icrit. in qnos salins et prata ? L'bi gaudia a ca;leroruin omnium gaudiorum sorte distincta. Gaudium virginum Chrisli , de Christo, in Chrislo, cum Christo,post Christum, per Christum , propler Clirislum : gaudia propria virginum Chrisli. (S. AuG. , De sancta virginit.,
Specialis praerogaliva caslilalis ampliori dilcclione fecerat dignum , quia virgo eleclus ab ipso , virgo in a;vum permansit. {Brev. Rom., in fcsto S. Joan. evang., resp. 5.)
Sectio prima. — Ob emijientiatn illius status. § I. — Cujus sanctitas maximum cxigit caslitatem.
Necesse est sacerdotem sic esse purum , ut si in ipsis cœlis coUocatus, inler cœlestes illas virtules médius slaret. (S. Curysost., lib. m De sacerdot., C.4.)
Concordiler conveniunt , et convenienter concordant sacer ordo et continenlia. Si in sacro ordine sine conlinentia invenimur, quanto ordine erigimur, tanto incontinentia deprimimur. (Petr. Blés., serm. 7 iK psal. XL, i.)
Taies decetDeum habereministros, qui nullo Garnis contaminentur contagio , sed plena mentis et corporis caslilate pr«fulgeanl. {Pontifical. Biblioth. apost., Admonit. ad diac.)
Te casluin et purum conserva ut domum Dci , templum Christi, organum Spiritus saucli. (S. Igxat., epist. 20, Ad Heronem diacon.)
§ II. — Cujus professio probatam dénotât caslitaleni.
Ncmo ad sacrum ordinera permittatur accedcro , nisi aut virgo , aut probala; sit caslilalis. ( Uuban. III, in synodo Mcllilano, ann. 1090, c. 3 , refert.
d. 32 , c. Nemo.)
INullus débet ad miuislcrium allaris accedere, n'm
DE PR.4i:ClP. CLERl VIRTUT. H62
cujus casiilas 'ante susccptum minislerium fuerit approbaïa. (S. Grec., lib. i, epist. 42.)
Nullnm facere subdiaconum priESumanl ppiseopi, nisi qui se victurum cixste promiserit. (Disl. 28 , G. ^'uUhvi.)
Subdiac(mos ordinari non debcre, qui in adolescenlia sua fuerintmœchati. {Conc. £/j7)mf.,can. 30, ann. 305.)
Sedis aposlolicae Ecclesia;, aut virgines clericos accipiunt, aut continentes; aut si uxoreshabuerinl, mariti esse desinunt. (S. Hier., Adv. Vigilant.)
Quando presbyteri et diaconi per parochias consliluuntur, oporlet eos primum professionem episcopo suo facere, ui caste et pure vivant sub Dei timoré; ut dum eos lalis professio obligaverit, vitœ sancta; disciplinam retineant. {Conc. Toletan. iv, canon. 26, refert. disl. 28, cap. Quando presbyteri.)
§ III. — Cujus prœrogativœ pcrfectam postulant castitatem.
Cum ipsi templum, vasa Domini, et sacrarium Spiritus debeant esse, et dici ; indignum est eos cubilibus et immunditiis deservire. (I.nnoc. III, dist. 28, c. Decernimus.)
Mundiores sane debent 'esse caeteris, quia actores Dei sunt. (S. Ambr., in I ad Tim., c. m.)
Haec est illa virtus sine qua vasa Domini ferre non possumus. (S. Auo., serm. 37, Ad fr. er.)
Dominus in cruce (commendans Joanni Mariam) tradil exemplum quod ad conservanda quse sancta sunt, debeat elegi sanctitudo. — Non polest digne sacris ministrare mysteriis, nisi qui in schola studuerit continentiœ conversari.
Decet ut qui raundandis vel mundi? oflîcium exhibet, omnimoda splendeat sanclilate ; quia oninino huic formae coritrarium est, ut contractet incorrupla corruptus , et purificaloriis muneribus manum apponalimpurus. (Arnold. Carnot., De septem vertis Christi in cruce.)
Sectio TERTiA. — Ob illius status officia.
§ III. — Ut castitatem prœdicet.
Qui praîdicator conslitutus es caslilalis, non te pudet servum esse libidinis? (S. Petr. Dam., opusc. 27, De cœlibatu sacerdot., c. 3.)
Inler cetera ornamenla viriutum, nilore carnis debent propensins enitere : ut ex hoc audienies munditiam appelant, ex quo doctores immundilia nondelurpal. {Conc. Tolet. vin, c. 4.)
In aliis eerle quibuscunque personis non exigilur fecundilas caslilalis. In episcopo aulem inulilis esse casiilas jure decernitur, qua; se sicexhibet sterilem, ut aliam non pariât castilalera. (Petr. Dam., opusc. ^8, Contra cleric.intemp., dissert, i, c. 1.) § II. — Ut allaribus ministret.
Quomodo mansuetudo, patienlia, sobrietas, raoderalio, abslinenlia lucri, hospitalilas quoque et benignilas prœcipue esse debent in episcopo, etinter cunclos laicos eminentia ;sic et casiilas propria, et,, ui ita dixerim, pudicilia saccrdotaiis, ui non so-
lum ab opère se immundo abslincat, sed etiaiii a jactu oculi, et cogitationis eriore, mens, Cliristi corpus confcctura, sit libéra. (S. Hier., in Epist. ad Tit., c. I.) (146)
Qua puritate oporlebit custodire nostri corporis atque animae caslitalem, quos necesse est qiiotidie sacro sanctis Agni carnibiis vesci; quas neminem immundiim contingere etiam veteris legis praecepta pormittunt. (Casslvn., lib. vi Inslit., c. 8.)
Dura conjugale commercium ssecularibns lollit orare (/ Cor. vu) , qua ratione permittit clericos tiacris altaribus ministrare? (Petr. Dam., opusc. 28, Coulr. cleric. intemp., dissert. 2, c. 4.)
Habebit episcopus intcr hœc ornnia et castitatis coutinenliam ; ita ut mens, Christi corpus confcctura, ab omni inquinamento carnis sit munda et libéra. (Conc. Aquisgr., c. 9, in fin., ex S. Isidor., lib. 11 De divin offic, c. 5.)
§ III. — Ut oralioni vacet.
Etsi universis fidelibus secundum apostolicara doctrinam castitas cuslodienda indicitur, ut qui babent uxores, ita sint quasi non habentes : quanto magis sacerdotes Dei ac Levitae, divino niancipati altario, custodire debent, ut non soUim cordis, verum etiam corporis puritatem servantes, pro plèbe sjjpplicaturi, preces suas ad divinum introire mereantur auditum ; quia secundum auctoritatem Apostoli : Qui in carne sunt, Deo placere nonpossnnt: vos autem non eslis in carne, sed in spiritu. {Rom. vin, 8, 9.) El iterum : Omnia munda mnndis {Tit. i,15); coinquinatis autem et infidelibus nihilest mundum ; sed polluta est eorum et mens et conscientia. Cura ergo laico abstinentia imperetur, ut possit oralioni vacans, et Deum deprecans exaudiri ; (juanto magis sacerdolibus vel Levilis, qui omni momcnto parali Deo esse debent, in omni munditia et puritate securi, ne aut sacrificium offerre, aut baplizare, si id temporis nécessitas poposcerit, coganlur? Qui si conlaminali fuerint carnali concupisceiilia, qua mente (îxcusabunt, quo pudore usurpabuut, qua conscientia, quo merito exaudiri se credent ? {Conc. Turon. I, can. 1, ann.461.)(147)
ART. IV. — Media caslilatîs.
Vt scivi quouiatn aliter non possem esse continens, nisi Deus det. Adii Dominum, et deprecalus sumillum, et dixi ex lotis prœcordiis meis, etc. (S«p.viii, 21.)
Inlcr b;cc, imo et anlc Ikbc omnia de divinis cas- Iris auxilium petendum est. (S. Cvi'kian., De bono pudicitiœ.)
Ciiarilas, Deus meus, acccndc me. Continentiam jubcs : da quod iubes, et jubé quod vis. (S. Auc, lib. X Conf., c. 29.)
Castitas sine charitate, lampas est sine oloo. Subtralic olcum, lampas non lucot ; toile cbaritateni , castitas non placet. Sed o quam piilcbra est, ut Sa-
piens clamât, casta generatio cuin charitate ! (S. Bern., epist. 42, Ad Henric. Senon., c. 3.)
Custos virginiiatis, cbaritas : locus autem totius custodis, humilitas. (S. Auc, De sancta virginit., C.51.)
Si vel caslitatcm humilitas doserai, vel humilitatem castitas relinquat, apud auctorem bumilitatis quid praevalet, vel supcrba castitas, vel humilitas inquinata? (S. Grec, lib. xxi Moral., c. 3.)
Ut castitas detur, humilitas meretur. (S. Bern., epist. 42, c. 5.)
