CAPUT XLI

Noimullœ aliœ assignantur caus» dissensioDis c^^nt inter atque membin , quarum pleneque jam amputât» sunt. .

Verecundia me libère loqui vetat; neque tamen silentio praetermitti potest , summos pontifices ultimis hisce in saeculis neglexisse pristinum morem definiendi una cum fratribus episcopis , imo et eos omnes depressos voluisse. Norunt omnes quid dams ille Bracarensis archiepiscopus Bartholomœusa Martyribus ad Pium IV de episcopali ordine in curia Romana vili facto questus est<. « Murmur loquor, « inquit sanctus Bernardus*, et querimoniam eccle- « slarum. Truncari se clamitant ac demembrari. Vel « nuUae, vel pauc» admodum sunt, qus plagam is- « tam aut non doleant aut non timeant. Quxris « quam? Substrahuntur abbates episcopis, episcopi « archiepiscopis, archiepiscopi patriarchis sivepri- « matibus. Bonane species haec? Mirum si excusari « queat vel opus. Sic factitando probatis vos habere « plenitudinem potestatis , sedjustitiae forte non ita. « Facitis hoc, quia potestis : sed utrum et debeatis, « quaestio est. Honorum ac dignitatum gradua et or« « dines quibusque suos servare positi estis, non in- « videre...Quomodonon Indecens tibi voluntatepro « lege uti , et quia non est ad quem appelleris , potes- « tatem exercere , negligererationem?... Quid item « tam indignum tibi , quam ut totum tenons , non « sis contentus toto , nisi minutias quasdam atque « exiguas portiones ipsius tibi créditas universita- « tis, tanqnam non sint tuae , satagas nescio quomo- « do adhuc facere tuas?... Inde episcopi insolentio- « res , monachi etiam dissolutiores fiunt... Tune « denique tibi licitumcenseas, suis ecclesiasmutilare « membris, oonfundere ordinem, perturbaretermi- « nos, quos posuerunt patres tui?... Erras, si ut

> Fié d€ D. Barth. de$ Martyre, Uv. n, chap. un.

> D€ (kmtider.m. m, cap. iv, n**l4, 16, 16, 17, IS.

AUCTORITATE. CAP. XLÏI.

* summam, ita et solam institutam a Deo vestram « apostolicam potestatem existimas.... Monstrum « facis , si , manui submoYens , digitum facis pendere « de capite, superiorem manui, brachio collatera- « lem.... Quod si dicat episcopus : Noio esse sub ar- « chiepiscopo; aut abbas : Noio obedire episcopo : « hoc de cœlo non est.... Non sum tani rudis, ut « ignorem positos vos dispensatores , sed in aedifica- « tionem,non in destructionem. DeniquequsBritur « inter dispensatores , nt fideiis quis inveniatur. Ubi « nécessitas urget, excusabilis dispensatio est : ubi « utilitas provocat, dispensatio laudabilis est. Uti- « litas, dico, communis, non propria. Nam cum N nil horum est, non plane fideiis dispensatio, sed « crudelis dissipatio est.... Considères ante omnia, « inquit Eugenio pontifici <, sanctam Romanam Ec- « clesiam cui Deo auctore praees, eoclesiarum ma- « TBEM esse , non dominam : te vero non dominum i« episcoporum , sed unum ex ipsis. «

éuperius vero hsec dicta legiraus*. « Quousque « dormitas? Quousque non evigilat consideratio tua

* ad tantam appellationum confusionem et abusio- « nem ? Prster jus et fas , prœter morem et ordiuem « fiunt. Locus , non modus , non tempus , non causa « diseemitur, aut persona. ... A ppellantur boni a ma- « lis, ut nonfaciantbona.... Nil tibi et iliis , qui ap- « pellationes venationes putant. » Neque certe tan- « tus doctor temere dicebat^ : « Non volentes, neque « currentes assuraito, sed cunctantes, sed re- « nuentes : etiam coge illos, et compelle intrare « ( nempe ut sint collatérales et legati) : qui praeter « Deum tantum timeant nibil , nihil sperent , nisi a « Deo.... Qui quœstum legationem non acstiment , « nec requirant datum , sea fructum. Qui regibus « Joannem exhibeant, i£gyptiis Moysen... divites « non palpent , sed terreant; pauperes non gravent , « sed foveant; minas principum non paveant, sed « contemnant. . . . Qui orandi studium gérant, et dsum « halfeant , ac de omni re orationi plus fidant , quam « sux industriae.... Qui non de dote viduae et patrift monio crucifixi se vel sucs ditare festinent , gratis « dantes quod gratis acceperunt, etc. »

Silentio quidem hic praetermittere nefas esset , apostolicam sedem seriae in multis capitibus reformationi jampridem efficacem operam dédisse. O quantum distant ultimi pontificatus a quibusdam aliis , quos nunc retîcere decet ! Quid vero sperandum non est ex eo doctissimo et piissimo pontifice ^ , qui

> De Connd, 1U> iv, cap. vn , d* 23.

* i&ttf. Ub. m, cap. u, n<** 7, 8, 0. » Jbid. Mb. nr, cap. rv, n* 12,

4 Is est Clemens XI , qui , ut narrât Benedictos XIV ( De Canotûz. SS. Ub. I, cap. xxxi), aoc(*pto nuotio de sua ad pon-

rtNBLOH. — TOME I.

vim non fecit , sed ipse vim passus est, sicuti Cornélius', uttanto oneri humeros supponeret.' Quid jam non prœstaret ad revocandos aureos nascentis Ecclesiae dies, nisi obstarent luctuosissima haec belli tempora.!^ Verum nonnulla sunt quae homioes antiquae disciplinae gnari , et praecelsas hujus sedis amantes restitui optarent. Exempli gratia , consulentîbus episcopis , frequens , facilis et ambiguitatis expersfiatresponsio. Ex omnibus promiscue gentibus catholicls, Romam accirt decetdoctissimos piosque tbeologos. Namque in hac una Ecclesia , veluti in centroquo lineae omnes conveniunt , reperire de^ cet universalis Ecclesiae compendium, atque ut ita dicam assiduam synodum. Romanas theologiœ scholas ita florere optarim , ut caeteris omnibus, etiam nostris Cisalpinis, tum in expllcendis sanioris theologiœ principiis , tum in vestiganda traditione longe antecellant. Tanta vero prœniteat in Romano clero scientia , modestia, morum integritas , fastus sexu* laris contemptio, ut omnium nostrum forma et exemplar, quemadinodum et caput sit.

CAPUT XLIL

IncoluiiiisservabiturBpiritualis potestas, si oulla sœcularia afTectetur.

Nihil est etiamnum quod pia mater sedes apostolica apud filîos consequi non valeat , modo nihil saecularis in eos potestatis sibi arrogare videatur. Procul esto suspicio haec infelicissima ; et omnia adhuc nobis intégra supersunt. Duni vero principes sibi metuunt ne Ecclesia saecularem principatum sibi subjacere velit, ipsa etiam spiritualia sensim vario praetextu usurpant. Olim in conciliis , Ecclesia simul et reges, de mixta religionis ac regni disciplina, mirificaconsensionejus dixerunt. Sic édita sunt Caroli Magni quae appellantur Capitularia; sic etiam in conciliis destitutos ab utraque potes-^ tate principes legimus. At vero sensim ex eo mère fluxit periculosissima regum consuetudo , ut de ecclesiastica disciplina promiscue ac de sua suis in edictis passim statuant , et episcopis circa munus mère episcopale imperitent. Visne diligenter secernere spiritualem potestatem a saeculari , quandoqui dem commixtio Ula nociva est; intuere , quaeso , florentem inter martyria Ecclesiam. Tum certe totam

ttflcatnm elecUone, « alto dolore pressus, quam molesta fc- <i bris secuta est, nU ioteutatum rdiquit, ut eUgentium volnnn tatt restoteret; dcc cessU, nisi postquam quatuor Insignes « theologi, concordi Judicio, Talidisslmis ex causii Judicarunt, « non sine graTiuimi criminls labe oblatum Ipsi summum catboUcte ecclesia, pontilicatum posse dimitU. » ( BdiLf^ert,) < Cornélius vim paaiuê esl ut episeopaium coactus excl" pertt, ait S. Cyprlanus, ad Antonian. Epist. ui. {Édit. Fen.

DE SUMMI PONTIFÏCIS

spiritualem in animas jurisdictionem libère exer- y cuit , neque quidquam temporalis auctoritatis sibi arrogare visa est. 0 si quid simile nunc sortiretur sponsa Christi, praediis, opibus, vilibusque hujus niundi dignitatibus libens spoliaretur ! Tum nuda ac libéra argueret peccatores cum omni imperio ' , disciplinam cœlestem instauraret, aureosprimaesus statis mores revocaret, et mundum judicaret cujn apostolis. Tum intrepida, orbis imperatori diceret cum Tertuliiano * : « Non te terremus, qui nec lift memus... Colimus ergo et imperatorem sic quo- « modo et nobis licet, et ipsi expedit, ut hominem « a Deo secundum. » Tum sponsa aeque ac sponsus diceret : Nonveni ministrari, sedminUtrare ^ ; tum et : Regnum tneum non est de hoc mundo 4. Sponsa sque ac sponsus intrepida voce diceret : DcUa est mihi omnispotestcu in cœlo et in terra ^ , scilicet ad docendos et sanandos peccatores. Reges , si christiani et salvi esse velint , huic spirituali po* testati, perinde ac infima plebs, huic auctoritati omnino subjacent. Hanc in assereoda Ecclesiœ libertate magnanimitatem mirifice prse se tulit Augustinus,dum Africae proconsulem DonatuminDonatistas acrius invectum sic monebat ^ : « Nollem « quidem in his afOictationibus esse Africanam ec- « clesiam constitutam, ut terrense ullius potestatis « indigeret auxilio. » Itaque multo plus Ecclesiœ metuebat ex auctoritate principum, sensim sine modo crescente, quam ex haereticorum fraude et audacia. Neque vero dixeris sine principum tutela et patrocinio enervem atque imbellem jacere. Suntne obliti homines Ecclesiam per trecentos annos destitutain , oppressam , discruciatam , omnia vicisse. Infirma scilicet mvndi elegit Deus, ut fortia quxque confundair, Vs homini quiponit camem brachiuni stmm *! Vae illi qui Christi crucem évacuât! Quod si principum opem loco promissorum substituas, et opus divinum humana industria et potentia perfici speres; iterum audi Augustinum 9 : « Onerosior est quippe quam utilior diligentia, » « quamvis ut magnum deseratur malum , et mag- « num teneatur bonum , cogi tantum homines , non « doceri. » Idem sanctus doctor ait Christum omnia stuidendo per/ecisse. Si homines cogi , si metu trahi, si ambitione allici velis, uno principum patrocinio utere. At vero si suadçri , si intus moveri ,

* Tii. lit 16*

> Ad Scapul. cap. ii.

4 Joan. xriii , 36.

& Matth.xxnUyis.

^ BpisL G, al. cxxYii, n*^ I , t. ii.

'/. Cor, 1,27.

* Jerem. XTd,5.

9 Bpitt. c, C* 2, ubi sap.

si ad amorem accendi cures, principes pîos cole, amplectere in omnibus , ils obsequere citra discîplinae detrimentum. Sed votuntates non nisi voluntario affectu régi possunt : nihil in voluntate nisi persuasione efficitur. Duo sunt quibus pari studio consulas necesse est. V Omnem laicorum suspicionem amputa, ne potent Ecclesiam arrogare sibi regnum in reges. Quamobrem Ecclesiam soii«m jurisdictionem mère spiritualem modesta exerceat, nisi forte quibusdam in locis saecularidonetur. 2* Spiritualem auctoritem ita servari, et in tutoponi oportet : ut nuUo principi lifoerum sit eam usurpare.

Itaque palam et ingénue fateantur ecclesiastici « id quod a sancto Bernardo dictum est ad Eugeuium papam , dum loqueretur de Petro : ArgetUwm et aur rum non est mihi ; quodautem habeo , hoc tibi do ' . Sanctus doctor ait * : « Nec enim tibiilie dare quod « non kabuit potuit. Quod habuit, hoc dédit, solli- « citudinem super ecclesias. Numquid dominatio- « nemPAudi ipsum. Non dominantes j ait, incieroj A sed forma factigregis. Et nn dictum sola humi- « litate putes, non etiam veritate, vox Domini est « in Evangelio : Heges geniitan dominanhtr 00- « rum, et qui potestatem habent super eos, beni^ « fici vocantur. Et infert : yosautemnonsic, Pla- « num est : apostolis interdicitur dominatus. <• Sic vero rem tantam inculcat ^. « Forma apostolica « haïc est : dominatio interdicitur, indicitur minis- « tratio. » Iterum atque iterum idipsum docet. A Gonstituti sunt , inquit 4 ( apostoli ) , super omnem « terram. Eis ta successisti in hœreditatem. Ita tû « liaeres, et orbis bsreditas... Dispensatio tibi super « illum crédita est, non data possessio. > Itaque summi pontiGces orbis'hseredes sunt , scilicet ministri qui sollicitudine serviant, non qui imperio dominentur. Quod si neque in clero dominari debeant, quanto minus in regibus.

, CAP UT xun.

Ea Ecdesise in spiritoalibus absolutisaima libertas, et in temporalibus simpliclssima erga principes submisaio , in egregio Agathonis papae exempio monstratur.

Eximius ille pontifex Imperatores unaque Augustos ita compellabat.

1« Déclarât se iis quae per Imperatorem praecepta sunt«ef|&caciterpromptamobediéntiamexhibereS. » Addit se pro legatione Constantinopolîm mittenda ,

* De Consid, 1U>. il, cap. vi, n<> 10. ' Pnd, Ub. u, cap. vi, n^ II.

4 Ibid, Ub. m, cap. 1, n" t.

& Epitt, I ad Imp. Concil. C. P. ///, aet. rr; Labb- L VI , p. 631.