EPISTOLA III

AD £Miri£NTlSSlMUM CAADINALEM FÂBRONl.

Ehinentissimb Domine,

Valetudo , quœ diu minus prospéra fuit , necnon et longum iter factum ad salubres aquas per œstatem ad linem usque autumni , multa denique alia quœ instahant, in causa fuerecur neutri epistola; , ab eminentiaTestrabenignissime scriptae, responderim. Priorem a me nunquam fuisse acceptam , posteriorem vero, cum exempio prions, tardius advenisse Dcus ipse testis est. Ex utraque jucundissime certior factus sum , constanter etiamnum perseverare charissimam hanc qua me dignatus es benevolentiam. Immensas autem gratias ago, eminentissime Domine, quod cum tanta benignitate me admonueris , ne sedis apostolicae minus studiosus videar. Verum, ut opinor, nulla jam quxstio superesse po-

test de his quas in primo pastorali Mandato desiderauda putabas.

I . Pater Daymerigues , doctissimus ac piissimos in nostro Belgio societatis Jesu provindalis, aot^ quam Romae mortemobiret, ad mescripsil,sev«tram Eminentîam ex meo nominesalutavisseet fase esse allocutum; ita ut, discussis rei viscerihus, Eminentiae vestrae omnino perspectum fuerit me dicenda dixisse, et reticuisse tacenda.

II. Si non dedigneris perlegere alia pastoralii quae edidi Documenta , facile compertum erit ouilum , ne uno quidem excepto , antistitem apad Fraocos , qui in eo negotio tanta tamque studiose, quanta ego, de sedis apostolics auctoritatedixerit. Vidert est praesertim lviii caput tertii pastoralls Documenti (p. 701), in quo aperte declaratur meintoU) operis decursu nihil assertum vel ÎDsinuatum voluisse , quod hujus sedis infallibiiiuti UntîUum obesset. Quin etiam diligentissime explanari qua ratione objectio ex Honorii litteris petita commode solvatur. Quid plura optanda sint , certe me ft^t Quidquid hos fines excedît, adisputata contra jaosenistas quaestione alienissimum est. Hocunumigi* tur oro, ut ego, qui multo impensius quamcstoi omnes Franci antistites in ea occasione sedis apostoHcae auctoritatem praedicavi , non sim solus q» eam minus laudasse dicatur.

III. In recentiore Mandato de accipieoda apostolica constitutione Fineam Dominiytmvkm retuli singulas voces quae supremam auctoritatan in constitutione prae se ferunt, sed etiam acœisn ea quae in Brevi ad cardinalem de Noailies seripU sunt, de pollicitatione Petro facta, et de praestandolidei obsequio, dum Petrus loquitur. Neque certe qa» quam alius antistes haec comraemorare aususest.

IV. Verum quidem est me passim dixisse pastorale corpus falli nescium esse circa dogmatio^tntus : sed, praeterquam quod idem pariterdixU* Ecclesia generalim sumpta, insuper nihil minifli est , si , perspicuitatis causa , in eo oontroTcrsia ot cwsvL^ pastorale corpus, quod docet, opposuenfl popularicorpori, quod docetur. CaetenimliK^cBrius est Banc vocem , pastorale corpus, hoc mf» praecise sonare , quod sonat haec alla , Eccle^ »'* versalis, si laicosexcipias. EnimYero,exceptisbirt^ pastorale corpus in totum eodemque ordine «»• plectitur, quoduniversalis Ecclesia. Igitur ulraq* locutio œque complectitur caput atquc roembn capiti necessario adhaerentia, videlicrt et sedfl» apostolicam, quae caeteris membris eeUiort fait*' gio prœeminet ' , et inferiores ouiiies ecdesias , q»

' s. Ave.

AUCTORITATE. APPENDIX

communioDe gaudentes. Itaque qui dicit pastorale corpus, aperte dicit universalem Ecclesiam , semota laicorum turba, cujus est doo docere, sed doceri. Quidquid vero de sede apostolica subaudis dum loqueris de Ecciesia generatim sumpta , hoc totum, pari jure, subaudiri oportet dum loqueris de pastorali corpore; siquidem haec sedes non minus est pastoraliscorporis, quam totius Ecclesis caput.

V. Si, loquendo de infallibilitate Ecclesiae, adjecissem hanc Ecclesiam infailibiiem , esse Romor nam, ingens tumultus obortus fuisset : ambiguam esse et subdolam ejusmodi locutionem inclamassent malevoli; necessum fuisset hanc interpretari. S! interpretatio pontificiam infallibilitatem non asseruisset, id certe sedi apostolicae fuisset multo ingratius, eamque magis offenderet; si vero interpretatio pontificiam infallibilitatem insinuasset, eontinuo omnes regni ordines, facto impetu, in me irruissent. Neque sane opus est ut id conjectura assequamur; res enim tota patet exemplo aliquot episcoporum , qui , non exspectato parlamentorum nutu, primum summi Pontificîs Brève promulgaverant. Confestim damnata sunt a parlamentis eorum Mandata. Nemo autem non videt quam acrius in me invecti fuissent , si régis gratia jamdudum privatus, volens tamen ac prudens impegissem in hoc idem quod in illis episcopis modo reprehendi noveram.

YI. Id autem , quod Cisalpinorum animos gravissime offendisset , et a Transalpinis jure merito vituperaretur. Etenim sapientissimus Pontifex , qui episcopos in promulgando Brevi promptiores asperrimae parlamentorum oensurs, pacis servands studio, permiserat, rigidiori oensurae me pariter permisisset. Itaque, oppositis utrisque partibus, visus fuissem homo inconsultus, improvidus ac leviusculae mentis, qui supremam sedis apostolicae auctoritatem inverecunds criticorum disputationi, et aperto hsreticorum ludibriotemere commisisset. At vero si me împrudentiae non arguissent, id mihi gravissimecrimini versum fuisset , quodPontificem inter et Regem disoordis incentiva, quasi ex insidiis a me injecta viderentur. ^

VII. Si vel mihima vocumambiguitate controverslam movissem de pontificia infallibilitate, statim jansenistse votl compotes , immutata scilicet vera quœstione, me toti Francorum genti et clero invisum fecissent. Tum certe illi ipsi homines qui , ver» controversis angustiis pressi, jam nullum habent sus causse praesidium , conversa adversus nie Francorum prsesuium acie indignum triumphum egissent.

Vni Ea de causa insignes theologi , qui colendae

sedi apostolicae in academia Parisiensi prae caeteris omnibus student , tum temporis me litteris frequentibus monebant , ne vel vocula emitteretur qiue pontificiam auctoritatem insinuaret; quippe quae foret buic sedi inutilis et injucunda , inofficiosa patriae , et jansenistis commoda ad declinandam disputationem.

IX. Haec est autem hujus sectae fraus et astutia, ut dum me Romae quasi sedi apostolicae minus devinctum carpere student, Parisiis quasi turpissimum papalis infailibilitatis adulatorem obrodant. Jam vero per omnes regni provincias late spargitur libellus, cui titulus est : Secunda D. episcapi Sancti- PontiiEpistoiaad D, archiepUcofpwn Cameracenr sem , de papatU ir^fcUlibilUate. Quasi vero de papali infaUibilitate uila quaestîo esset , his artibus , hisque offuciis , utrique curiae Romanae scilicet et Franciae perieulosissime illuditur. Hic autem veniam oro, si ea ipsa quae de Caelestio dixerat olim Augustinus cum oollegis, de janseniana factione repetam. « Aur « divimusenim in urbe Roma nonnullos qui diversis a de causis ei faveant. » Dum clandestinis fautorum susurris me pontificiae auctoritati minus addictum Romae simulant, nuUum Parisiis lapidem non mo* vent, ut singuli Sorbonae professores, quatuor propositiones in comitiiscleri Gallicani, anno 1683 sancitas, inschoiis docere, et baccalaurei inthesibus tueri cogantur. Hujus autem factionis asseclae, tum in Francia, tum in Belgio sedis apostolicae auctoritatem palam vilipendunt et irrident. Lovanii et Duaei mos ille jam invaluit, quamvis Belgicae haeacademiae ex Pontificum gratia institut» et munificentia illustratae sint.

X. Absit igitur, ut ab Eminentia vestra criticorum audaciam deflente dissentiam. Antesignanos hujus factionis Paulum Sarpi, de Dominis, Richerium, innumerosque alios nostrae aetatis forte pejores horreo. Nihil estcertum quod non fastidiant et non impugnent, nihil abnorme et inauditum quod non asserant. Horum principiis imbutidoctores qui nobilium juvenum studia moderantur, omnium studiorum foutes hoc veneno inficiunt. Ita juvenes futur! aliquando episcopi vel praecipui insignium ecdesiarum doctores pessime instituuntur. Non sic majores, non sic. Sensim corrumpitur pura et antiqua deri institutio. Jam oblitteratur, jamsordescit et jacet sobria baec et temperata , quam commendat Apostolus, sapientia. Deridetur justorum simplicitas. Imminet borrendi schismatispericulum. Impudentissimedictitant meticulosamesse Romam, atque incertam animi , ita ut de suis viribus dififidens , sola dexteritate polleat, neque quidquam nitide ac praecise determinet , sed inani verborum fastu , uni suas

DE SUMMI PONTIFICIS

auctoritati tuej)dac consulat. Jamdudum petulans hoc hominum genus in apertum defectionis scelus prorupisset, nisi obstaret ingenua Ludovici erga sedem apostolicam pietas. Hos equidem homines plus quam haereticos a nostra communione jampridem seclusos metuerim ; quippe qui i titra Ecclesis septa impune grassantur. Hos optarim vehementissime refelli a scriptoribus qui sobris critices perîti, effirenatam hanc criticem retundant. Quo magis autem se metui et palpari putant, eo magis elati omnia sibi permittunt. Quidquid beterodoxum scriptis asseruerint, si sedes apostolica taceat , ejus siientîo comprobari gloriantur.

XI. Ego vero ingénue dicam ( quandoquldem id rescire optas ) neminem vere catbolicum mihi videri, nisi sit penitus ei persuasum, sedem apostolicam esse oniversalis Ecclesi» fiindamentum, centrum atque caput; nempe fundamentum est super cujus fortUudîne xiemum exstrtdtur tempban > , ne portée inferi unquam praevaleant. Centrum est, ad quod, propterprincipaiiorempotefUiam, necesse est omnem Ecclesiam de fide eoniœnire*, Caput est, quo avulso- jaceret detruncatum atque adeo exanime reliquum Eoclesi» corpus. Ergo supponere nefas est hinc caput et iliinc trunoum cU3silire : ex ipsa Christi pollicitatione, blasphéma est haec suppositio. Quidquid sentit caput, sentit et corpus rdiquum ; quidquid sentit corpus, vidssim et caput sentit. Unum 08, una vox, unamens, unus idemque apiritus est, qui caput et membra dirigit. Porro dissentire circa fidem , esset diverso spiritu agi , diveili ac dissilire. Cum autem corpus immortale disœrpi ac dissilire non possit, hinc est quod caput Ecclesiœ ac reliquum pastorale corpus circa Gdem dissentire nequeant. Proeul igitur adsint scholarum argutiœ, quae ex ea împossibili suppositîone oriuntur. Quis unquam sanae mentis dixerit arcis fundamentum disjici posse, dum imposita arcis moles immota manebit? Ipsa fidei doctrina est, quae instar sanguinis In corpore humano fluens, a centro ad extrema membra, et ah extremis membris ad centrum circulât. Quis ei^o dixerit unquam in ea compage corporis , ex promissione nunquam intermorituri , caput a corpore, aut a capite corpus disjungi sive dissentire in fide docenda ? Fides Pétri, pro qua rogavit Christus, in sede Pétri nunquam defectura est; imoPetrus ex sua praecelsa sede fratres ecclesiarum omnium antistites omnibus diebus usque ad consummationem saeculi confirmabit, ne port» inferi adversus Ecclesiam praevaleant. Seclusis igitur scholarum quœstio-

* s. Lbo. Serm* m, m Aimiv, assump. tua; 1. 1, éd. Rom. p. 0.

* S. IREM. advert, Hmr, Ub. m, ctp. m ; p. 175, I7«.

nibus , quœ ex Impossibili suppositione gignuntur, haH5 credere, haec amplecti , hœc tueri, bis immori juvat. Neque certe desperarem nostros Cisalpinos (si acriorum criticorum turbam exceperis) cum Transalpinis vestris in temperatam sententiam descensuros esse , nnodo res tota non argute , sed pacato et pioanimo discuteretur. Profecto ( nisi forte mihi ipse valde illuserim) nihil est quod in hac vita sperem aut metuam, unde in aperiendo intimo animi sensu, tardior aut mollior esse velim. Attamen haec Hieronymi ad Augustinum dicta usurpare mihi liceat : « Indicit tempus difficillimum, quando mihi « tacere melius fuit, quam loqui. »

XII. Valde metuo , ne , dum infallibilis auctoritas hinc inde trahitur, ita.ut alii conciliis, alii Pontificibus eam tribuant, ipsa, ipsa auctoritas infallibilis in praxi sensim vilescat, quonîam utrique tribunali aeque illuditur. Quid enim , quaeso , in praxi restabit vei conciiio vel Pontifici, si novatores impune con tendant Ecclesiam, semper optime sentientem intra se, posse maie loqui ac docere, ita ut teitus definitionis sit propositio formaliter haeretica ? quid proderit recta Ecclesiaesententia circa sensum reve> latum , quîsquis ille sit , si ipsa definitio , qua sensus ille exterius assignatur, possit fidèles in errorem inducere? Neque enim Christus ait : Euntes, senttte , cogitate , crédite , etc. ; sed : Etmtes docete omnes gentes. . . et ecce ego vobiscum sum omnibus dtebususqueadcoHstmmationemssecuU. Porrodocere, est loqui, sive texere vocea, atque adeo contextus edere. Docere, est per grammaticae régulas ipsam fidei regulam tradere. Ergo promiait Christus se omnibus diebus usque ad consummationem saeculi esse Ecclesiae affuturum , ut cum ea doceat gentes , et textus fidei serrandae oongruos edat.

XIII. Praecipui jansenianae factionis scriptores, hoc argumento permoti, diserte confessi sunt Ecclesiam esse ex promissis infallibilem circa textus quibus constat corpus suae traditionis, ac potissimum circa textus symbolorum, et canonum quos ipsa oondidit; at vero si Eeclesia infallibilis est in expli* candis symbolorum et canonum textibus quos olim condidit, quanto magis, dum ejusmodi textus hic et nunc edit et promulgat ! Atqui canon nihil est aliud quam condemnatio alicujus brevioris textus, que* madmodum condemnatio libri Janseniani est veluti canon contra fusiorem textiim editus ; ergo quisquis fetetur Ecclesiam esse infallibilem in oondendo canone contra breviorem textum, nonnisi absurdissime negare potest eam esse pariter infallibilem in edenda Janseniani libri oondemnatione. HaBC quippe condemnatio, ut jam dictum est, idem omnino praestat àc longior canon , cui ministros omnes ab-

AUCTORITATE. APPENDIX

solutisRÎme asseiitiri per juramentum Ecclesia cogit. XIV. Eo usque tamen petulantiorum jansenistarum audacia prorupit, ut in propugnandis Duaci thesibus asseruerint, fidèles unieuique canoni conditionate tanturo assentiri posse. Ideae nescio cui volunt adhibendam esse fidem absolutam ; siquîdem sensus quem Ecclesia in mente habet dum canonem edit (quisquis sit sensus ille ) est revelatum dogma : al verro cum Ecclesia , in assignando per vooes hoc sensu, possit in errorem facti impingere, fieri potest ut textus canonis sensum plane diversum ab eo quem Ecclesia intendit, exterlus proférât. Itaque unusquisque fidelis potest ita secum disserere : Mihi certissimum est banc doctrinam, quamtueor, esse purissimum antiquissimaD traditionis dogma : hoc autem dogfna totîes ab Ecclesia comprobatum, ab ipsa damnari non posse luce clarius est : igitur Ecclesia hune sensum damnari certissime noiuit; sed potuit ex errore facti , contra suam mentem , hujus purissimi sensus condemnationem in textu minus congruo exprimere. Itaque hune textum ea lege et conditione accipio, ut doctrinae, quam antiquitus traditam certissime scio, nuUatenus incommodet. Si vero huic doctrins antiquitus traditœ tantulum adversaretur, tum certe hune canonis textum nonnisi in sensu improprio et sententiœ accommodato acciperem. Quac quldem novatorum deliria si tolères, canonum textus, quantumvis nitidi , perspicui et decretorii , jam non erunt absolutsc fidei regulae, sed cavillantium ludibrîa. Ea conditione Socinianus occultus Nicœnum symbolum libens amplexurus est, modo textus ille Trinitatis et Incarnatîonis mysteria non significet, aut in sensu atlegorico tantum accipiatur. Ea conditione calvinista apud Francos ficte conversus. Tridentinos canones alacri animo suscepturus est; modo liceat textum ad minus proprios, videlicet illusorios, sensus flectere. Sic nulla deinceps occurret secta quae in accipiendo symboli vel canonis textu unquam anceps haereat. Décréta omnia omnes in sensu improprio amplexuri sunt , nihil credituri , praeter ideam praejudicatis opinionibus accommodatam. Quidquid credunt novatores unquam condemnatum reputabitur, quantaiibet perspicuitate Ecclesia id condemnaverît. Nulla unquam erit de sensu , sed de solaverborum signiOcatione disputatio , expressisslmac definitiones subdola verborum contorsione semper eludentur. Gonditionato assensu , non deponitur error, sed abscondU tur; vulnus tegitwTj non curatur. Ecctesix iiluditur, non paretur, His artibus, Ecclesia cathoiics non habet nuumlam aut rugam, dum omnes circa fidem a se dissentientes suo sinupellit, fieret omnium sectarum coliuvies.

I XV. Non ita docebat Chalcedonense concilium « 1 quod Theodoretum coegi t, nulla admissa exceptione^ Nestoriopropterscriptaatque dicta absolutum anathema dicere. Non ita quinta generalis synodus, dum déclarât trium textuum condemnationem pro< nuntiari ex auctoritate falii nescia^ quas vi promissionum Ecclesi» tribuitur. Non ita quadraginta antistites in comitiis cleri Gallicani, anno 1656, qui dicebant jansenistas ad facti quxsUonem, in qua Ecclesiam fcUii posse docent, eontrover^ siam deducere niti... seddecisionis auctoritatem adjwis qutRstUmem restrictam esse; dum declaratur, doctrinam Jansenii, quam opère illo suo expiicuit, in propositionum coT\fixarum materia pont\ficia constitutione damnatam fuisse. Non ita iidem antistites, dum asseverabant Jansenianuro tactum, de qao unice tum disputabatur, ab Ecde» sia declarari ex eadem infaUibili auctoritate, qm de ipsafidejudicat. Haec vero a comitiis Gailicani cleri pronuntiata, a sequentibus comitiis, annorum 1661 , 1663 et 1675, confirmata sunt. Qua fronte igitur dici potest, me novam banc et commentitiam circa textus infallibilitatem excogitasse, cum haec ipsa tum in aotiquissimis conciliis, tuoi in nuperrimis Gallicani cleri comitiis expressîssime assertafuerit? Hanc diserte innuit recens constitotio : hancevidentissime sonat Brève ad cardtnaiem de NoaiUes scriptum , cujus ego solus inter tôt alioi antistitesmemini :hancnullusante jansenistas scrip« tor in dubium revocavit. Qua vero de causa reoentiores quidam hano infallibilitatem a majoribus traditam convellere studeant , promptum estdicere, sciiioetextremum hoc suffugium jansenistis pran^ludi nolunt.

XVl. Nunc autem ministri protestantes arrectis auribus intentisque oculis adstant, ut controversiae finem explorent. Porro secum ita diseeptant : Si Romana Ecclesia pronuntiet se esse ex promissis falli nesciam in condendis et explicandis definitionum textibus, in hoc sibi ipsi constabit. Quid enim mirum est si velit Ecclesiam in cogitando infallibilem esse? quid vero esset absurdius aut ineptius, quamea mànca infallibilitas, circa quem nescio sensum , qus ad assignandum per voces hune eumdem sensum fallibiliter applicaretur? losulse igitur sibi ipsi deessethsc Ecclesia, si, se in judicando interius infallibilem praedicans , se in docendo exterius fallibilem esse feteretur. At vero si in tantum excaecata sit ut detruncatam hanc et in praxi nullam infallibilitatem sibi sufficere putet, banc certe non impugnaturi, sed irrisuri sumos, neqoe ab ea recedere nobis unquam neoessum fuisset , si hae varus) infallibilitatis imagine olim easet Gontaota*

DE SUMMI POxXTinCIS

Osteotet qoaDto libuerit fastu se infaliibilitate naturali praeditam esse circa textus évidentes : ea naturalis infallibilltas ex sola textuuin perspicuitate petita cuivis homini sagaci et litterarum perito competit; quod si cuivis perito, quanto magistoti nostrae protestantium pastonim atque doctorum congregationi ? Neque vero generalis Romanorum synodus generalem Dostram synodum ingenio , labore, eruditione, peritia aut veri studio antecellit. Quamobrem si de sola bominum perspicacitate et textuum evidentia nunc agitur, nihil est sanequod Romani praesules primo intuitu cernant, nostrorum vero oeuiorum aclem fugiat. Ergo , excusso formidandi imperii jugo; etadmissahac naturali infaliibilitate, quœ utrique synodo sque competit, de textuum evidentia liberrimo examine disputemus. Tum certe enervis haec infaliibilitas , quae tanto cum fastu, ostantabatur, tandem aliquando resipiscentibus Romanis ludibrio versa, solis insipientibus et idiotis terriculo erit. Ita passim HoUandiae doctos et criticos homines argumentari exmultislitteris certior factus sum.

XVII. Itaque, semotaomni exagerata locutîone, dilucide patet de summa rerum hic agi. Videat Petrus desuper, et labentes fratres confirmet, virum doctum, pium, veri rectique tenacem, splendidissima denîque dignitate pro merito ipsius votisque nieis ornatum , vera cum reverentiacompello. Confugioad petram, qua fondaturËcclesis moles, ne praevaleant portas inferi. Hinc est quod contra spem in spem credere velim. Neque certe doctissimus et piisimus Pontifex, abjecta humanad ambitionis industrie , singulari et mirifico omnium consensu , ad supremam capessendam auctoritatem vim passus est, nisi ut Petrus ejus ore loquens, veram et inpraxidecretoriamEcclesiaein&llibilitatem in tuto ponat. Absolutissima cum observantia et intimo devoti animi cuitu nunquam non esse velim , etc.