CXXV1II, CXXX111 , CL XI, CLXII1, CLXXI , ' CLXXIII , CLXXV
clxxxiv , clxxxvi, etc. — * Vico dit que Machiavel a bien vu les effets des institutions romaines , mais qu’il n'en a pas connu les causes. Conf. Dr. Univ., 381. Pr. Science Nouv., p. 104.
IM
condition d’étre utiles au plus grand nombre ; ils tombent quand ils deviennent des tyrannies : c'est pour cela que la royauté , l’aristocratie , la démocratie et la monarchie se sont succédé dans l’histoire de Rome. Vico s’emparait de ces principes, pour montrer l’optimisme de l’histoire romaine , et la domination des meilleurs à toutes les époques de la république. Cependant il surgissait un problème : le droit romain est-il un fait isolé? Si ce n’est qu’un fait isolé , on doit le considérer comme le produit du hasard , et la théorie historique disparaît tout entière : s’il n’est pas un fait isolé , on doit trouver le parallélisme de cette histoire juridique dans l’histoire de toutes les législations. Vico était dans l’alternative , ou de renoncer à ses convictions , ou de démontrer que les élémens de l’histoire romaine se trouvent dans toutes les autres histoires. 11 n’hésita pas un instant ; il ne connaissaitque l’histoire gréco-romaine. Les autres nations, disait-il , ne nous sont connues que par ce qu’en ont dit les Grecs et les Romains. On avait, en effet, l’habitude de tout expliquer par les traditions grécolatines, et Vico se trouva naturellement engagé à démontrer que toutes les histoires ressemblent h celle de Rome. A notre époque , cette tâche paradoxale aurait rebuté l’homme le plus opiniâtre ; le moyen de réduire au type romain toutes les nations de l’Asie , de l’Afrique et de l’Europe
moderne ! Mais Vico était fort de son ignorance ; il faisait rentrer les innovations modernes dans le cercle des idées anciennes : les travaux politiques de Machiavel avaient déjà montré assez d’analogies entre les différentes histoires de l’antiquité. S’il était nécessaire de remonter audelà des temps historiques , on avait des fables , la mythologie , des traditions confuses , et rien de plus facile pour Yico que de rattacher à son système tout ce qu’il Avait d’obscur et d’équivoque au-delà des faits rapportés par les historiens de la Grèce et de Rome. Vico entreprit donc d’établir la constance et l’universalité de l’histoire romaine (1).
(1) Voici le passage où Vico transporte l’histoire de Rome dans l’histoire de toutes les nations :
«Romulus igitur indigena per summum animi magnitudinem novam urbem fundare audet mediam inter præpollens Elhruscum Regnum , et innumera minuta Régna Optimatium , et Romani sub Regibus, nempe ducentorum quinquaginta annorum spatio, ad viginti populos ex Latinis Ethruscisque domuerunt , nec, ut priore libro vidimus , ultrà viginti stadia Imperium protulere : ducentos aulem et quinquaginta alios durarunt annos , ut omnem Italiam subjugarent. Quare inter tôt aut tam potentes aut tam fer roces populos , quam forlissime eos jus gentium custodire necesse fuit , nec bella gerere , nisi injuriis lacessitos.
Docuimus mediterraneos Ilaliæ populos ‘Untiquissimos, certe Graecis antiquiores. Et priore libro notavimus , Romanos vestigia infantis linguæ , quara Athenienses et
Son travail peut être scindé en trois parties , puisqu’il démontre par les fables , les langues et les faits que l’histoire du monde est résumée par celle de Rome.
Spartani , sanclius custodisse , quod Athenienses in annos Solonis leges mutarunt ; Spartani lege Lycurgi leges scribere vetiti essent ; et ita apud utrosque semper leges præsenti, ac proindè vulgari et incerta lingua loquebantur. At Romanis Les Xll Tabb. treceniis post U. C. annis scripta , immobilis hæsil finis Tacito , fions Livio omnis Romani Juris : quæ est demonstralio , quam in Synopsi italice édita, quia minutam ac proindè justo longiorem omisimus.
Postremo jus nexi , ut vidimus , Athenis Romain certe non commeavit : nam ante legem XII Tabb., quia Patres in obæratos id sæviter exercebant , plebs primam fecerat secessionem : et tamen Theseus lege de nexo toluto forte sonate, ab heroicis usque temporibus Atheniensibus libertatem fundavit , ut narrat Plutarchus ; similem vero legem Romani ccc post U. C. annos in XII Tabb. retulere ; quod caput recle Jacobus Golhofredus de Juris œqualitate inscribit.
Ex bis omnibus conficitur , quod cum humanitas religione et legibus fundata sit, atque id sit quod Jurisconsultus jus gentium humanarum definiat; et Romani majorum gentium mores fortiter custodierint , super quibus Romulus suam civitatem fundavit ; et mores gentium Latinarum , ut vidimus , antiquissimi sint : hæc Romana Juris gentium eu slodia nobis potest exponere eertam tum originem , tum successionem universce Historiée Profanas. * Dr. Univ., pag. 260-261 et passim.
Histoires.
La famille patricienne , le servage de ceux qui reçoivent sa protection , la lutte entre le peuple et les nobles , ce sont là des élémens qu’on rencontre dans toutes les civilisations. — Chez les Perses, les Spartiates et les Athéniens, le père est le maître de la famille , il peut vendre ou tuer ses enfans ; et Jean Bodin a justement fait observer que l’autorité du père n’est pas le privilège de la ville de Romulus. Dans toute l’antiquité , on voit des transfuges qui invoquent la protection du père ; la terre est couverte de cliens qui la cultivent sans en jouir ; partout on voit des asiles , des autels où les malheureux vont se réfugier, pour échapper aux persécutions des plus forts. Yous avez l’autel des frères Philènes chez les Carthaginois ; l’autel de la Clémence chez les Athéniens ; six villes qui servent d’asile chez les Hébreux , et toutes les formes féodales du moyen âge, qui ne sont qu’un vaste système de protection et de servage. C’est donc le besoin de se dérober aux violences de l’état de nature qui a jeté les sauvages plus faibles sous la domination des familles souveraines.
Les Juifs , quoique directement guidés par Dieu, ont marché dans la même voie que les Romains. Les chefs des Juifs furent rappelés à l’hu-
mamté par la religion (la vocation d’ Abraham). Ils pouvaient décider la mort de leurs fils comme Abraham et Jephté. Les patriarches de l’Ancien Testament dominaient sur de nombreuses populations de serfs ; seulement le servage , chez les Juifs, était plus doux, et l’empire des patriarches fut par conséquent plus long. Le gouvernement, chez les Hébreux , commence par l’aristocratie sacerdotale, comme parmi les Romains; on y trouve Une loi agraire octroyée à la plèbe , mais le partage des terres y est égal et inaltérable ; et c’est pour cela que, d’après Cunæus, l’histoire juive n’offre ni les troubles ni les luttes de l’histoire romaine.
L’Égypte présente les deux élémens du patriciat et de la plèbe dans ses luttes contre les castes sacerdotales et les paysans de la campagne. La civilisation égyptienne se développa donc d’après les mêmes lois que celle de Rome.
La Grèce est l’image la plus fidèle de l’histoire romaine. A Sparte , la puissance des éphores , la royauté divisée entre deux personnes , la haine de l’aristocratie contre les rois qui favorisent le peuple , les lois rudes et immuables , tout rappelle les consuls de Rome , les douze tables , le patriciat ; il ne manque rien à la ressemblance , pas même Agis , qui joue le rôle de Tarquin , et subit le même sort. —Dans l’Attique, les pères commencent par tyranniser leurs sujets (les
transfuges) : Thésée fonde une ville , et tous les serfs s’y réfugient ; les pères sont forcés d’y venir, pour ne pas rester seuls dans leurs terres (ne regnarent in vacua). Ici l’émeute plébéienne est hâtée par Thésée; le jus nexi est bientôt brisé ; le droit patricien échappe aux pères , qui cependant , par de sages concessions concernant le droit privé, parviennent à garder le connubium, les magistratures et le sacerdoce. L’histoire s’écoule bien rapide dans l’Attique ; le jus quiritarium n’y tient pas contre les luttes plébéiennes. Thésée résume à lui seul toute l’histoire romaine depuis Romulus jusqu’aux douze tables. Après Thésée , on rencontre les mômes événemens à Athènes et à Rome ; même art des patriciens qui chargent de dettes les plébéiens pour reprendre par la prison le jus nexi sur le débiteur insolvable ; mêmes soulèvemens dans les deux villes contre l’usure et la cruauté des nobles; enfin, même triomphe démocratique , par lequel on arrive à l’humanité et à la philosophie à travers les luttes des intérêts matériels (1).
(t) Thcseus Fabulis vindicattu. — Hactenus narration, uü prima: Oplimatium respublicæ vel in régna mera abierunt, vel legibus pœnaiibus ordinem sibi civilem fundarunt : superest ut tradamus quomodo et quando in libertatem sint resolûlæ.
Theseum primum omnium ad vulgus inclinasse , seque abdicasse domina tu , Aristotelesapud Plutarcbum scripsit :
Di
Le dernier corollaire de ce parallélisme des législations était d’isoler les nations , de trouver
cni adstipulatur Homerus , qui in navium Caialoga Atbeniensem populum tantum nominat , quod recte idem Plutarchus observât. Igitur est heic nobis Theseus verus , fabulis, quibus mixtus est, excutiendus, quaiem nobis ipse tradit Plutarcbus.
Is principio ejuâ vitæ fatetur in tanta historiæ antiquitate fabulas consectari : sed quid veri iis fabulis subsit, aut nihil aut parum curât ; quia hanc juris gentium , seu Temporis Obscuri Historiam , quæ sunt principia Historiæ Profanæ universæ, i'gnoravit.
Itaque patemum Thesei genus ad Erechtheum, ac primos indigenas relatum narrat : en Theseus indigenis ortus, hoc est, e terra Atticanatis, quales Aihenienses se terrigenas, ut supra diximus, appeilabant.
Clam genitus , clam nalus, clam eductus ab Æihra maire : en e media propudiosa multitudine in lustris abditus ; et matris nomen ab œihere , sive aere, sive ccelo, unde auspicia veniunt, deductum.
Theseus appellatus a ô/o-tç , ut putant insigni membrorum positione ; anne multo rectius ab ilia pedum positione , unde possessionem appellatam putant , quam tu rectius a porro sessions diclam dixcris ; ex qua nala , et dicta hæredilas ab hcprendo, quam diximus cujusque Inclyti dicùonem principio vocatam : unde Inclyti , Heri primum dicti; qui eliam sic dicti mansere a servis famulabundis, ut herus jussii, non dominus.
Studio Theseus deflagravitad Herculis exeipplum se comparandi, et Pcriphatem, Corynetum a clava Coryna appellatum, quam posteaut vieil insigne spolium ad Herculis exemplum gestavit, Synnim, Proiocampam, Cromionam
dans chacune d’elles ce qu’il faut pour le développement de l’humanité , et Vico achevait sa
Suent ingentem et pugnacem feram, Scijrottem, Proctit. lem, aliosque latronesinteremit; nnde Hereulet alter dictas. An eo Thesens quoque poeticus plures fuere Incltjti, qui Athenas, ut Hercules, plures Inclyti, qui Spartam fuqdarunt ; non verus Hercules , quia non , ut Spartani , statum Optimatium conservavit?
Cretensis Minotaurus (liane unam e satis multis fabulis pro nostris principiis interpretor, quia bæc una est omnium maxime insignis et potissimum ad rem nostram facit) navis fuerit, cujus prora, uti naves soient, in laurum sit effor mata : et Minois Cretensium Regis Taurus dicta ; quæ in Labyrintho, hoc est mari Ægeo, ob tôt , quot habet iunuraeras insulas, amfractuoso versaretur; per quod ad Atticte oras appulsa , inde quotannis pueros puellasque diriperet ; quos sibi impositos Atticis ex pueriii imagine vorare videretur : Thesens et Dœdatus patrueles flcti, sunt Patres et Artifices Atkenienses, qui fuere duo civium ordines a Theseo præter Agncolas instiluti : Dœdatus est vis ingenii, et beic ipsa navis, uti Virgilius accipit, quum dicit eum super mare ferri alarum remigio : et sic Labyrinthi , hoc est navigationis inventor : Theseus aotem Ariadnœ Minois filia amore captus , fuerint Patres Aihenienses , capti gloria rei et militiæ navafis, quæ inter Crclcnses, quos diximus, ingeniosissimos, et quia insuianos, primum nata iis gentibus est : et Ariadnœ fito, hoc est cursu navaiicerta arte-ducto; e Labyrintho egressus est, hoc est, Ægeo mari in Cretense evaserit : postea Ariadnem deseruerit, contempserit , præ tororis amore; hoc est classis suæ, quæ ex eadem Crcten * «um arte nata est; et ita Cretensium piralicam prohibuerit : et patriam indigna et fœda ejus belli lege (nam prima
tu
comparaison entre Rome et Athènes en soute* nant que les douze tables n’étaient jamais sorties
bella rapinæ fuere , et perpétua bella fucre, nt mox dicemus ) liberavit, ut quotannis seni pueri, $enæ puellæ in Cretam a Minolauro in Labyriniho vorandæ mitterentur.
Similis character in alio orbe, Æthiopia, fuit Perseus , etiam Hercules aller dictus , qui Andromcdam , Virgin es qjus oræ maritimæ a marina bellua , a navibus piraticis liberavit.
Hinc in gens facinus aggressus, quoomnes gentes, omnes , seu populos in unam civitatem coegit , oflerendo iis æqualitatem juris, ac proinde popularem statum, et se tantum bellorum ducem et legum custodem fore : et populum distinxisse in nobilet , quos «OîTirpi Jaç vocavit ( qui sunt Patricn ipsissimi Romahorum) artifices et agricolas; et nobilibut quidem tractandi rct divin ns , ex suo ordine creandi Magistrntus , interpretandi leges ac religionet potestatem permisit; de reliquo eos cum ceteris quasi ad æqualitatem redegit, et urbem Athenas appellavit.
Sed facile est, Theseum id nexis Atticis persuasisse, qui sttb astricto Palrum imperio per minuta régna Alûca sparsi erant : at Patribus ipsis suorum Pagorum (quæ duodecim. prima nomerant) eripere régna , eosque sub suum belli et legum arbitrium redigere (uti apud Piutarchum ipsi Pains posiea indignantur ita, ut gravi invidia oncratum ad calamitosum exitum tandem perducerenl), natura fortium non patitur, neque sinit, ut credamus, complures eorum ultro ip Thesei oblatas conditiones concessisse ; alios metu ejus potentiæ id voluntate fecisse , ad quod inviti cogi posse providebant : et quæ régna hercule a virtute qucesiermt, omnem vint inexperti, ut ignavi soient , per inertiam ami dm.
de la Grèce. Les douze tables , disait-il , furent une transaction toute romaine , toute nationale , entre les patriciens et les plébéiens : les mêmes causes ont dû produire le même résultat en Grèce et en Italie. On a très bien remarqué les ressem-
Itaque pro nostris Historiæ Profanæ univers® Principiis dicendum, cum jam in parvis Atticæ regnis Herculea uiriut esset resoluta ; et Patres ocio inertes luxuriaro, avaritiam, crudelitatem in nexos exercèrent ; jus nexi cum plebe æquum Atheniensibus populare Imperium fundasse : quod plebes ex Atlica vicinitate ad celebrem Atheniensium A ram, quæ proinde Ara nûserorum dicta est, oranes ferme confugerent : quapropter Pagorum Atlicœ Patret, ne in vacua regnarent, cum maxime Athenis locum dignitatis haberent ; Genus , Imperia, Sacerdolia, et ipsos cum suis gentibus in Atheniensem civitatem convenissc : et ita Atheniensis libertas aequo cum plebe ncxusjurc , sive aequo jure privaio , taraen salvo patribus jure publico , nempe connubiis , magistratibus, sacerdotiis, sub Thesei charactere ab " Athenarum Heroibus fundata est , qualis treceniot post annot Romana civitas lege XII Tabb. tandem est constituta. Firmant hanc historiam res in Atheniensi republica in tempore bistorico consecutæ : nam Patres sensim jus nexi resumpsere alieni æris obtentu , quo plebem onerabant : et quia sæviter nexos in nervo et privato carcere habebant , eædem Athenis numéro, quæ postea ob easdem caussas Romæ turbæ et seditiones factæ : et ita Jus nexi , quod primum culiurœ fuerat sub Clientelis ; dèinde in Optimalium republica mera fuit dominii boni tarit, sive tributi; tandem , republica libéra constituta , fuit ob œs alienum : qui ordo rerum idem numéro in Romana republica legenti Romanam Historiam apud Livium innotescet.
blances entre le droit attique et le droit romain , mais par là on n’a fait qu’attester la même réalisation providentielle du droit historique dans les deux nations. Cicéron, par son silence, démentit cette tradition des ambassadeurs qui sont allés chercher les lois de Rome dans la Grèce ; les circonstances invraisemblables de celte tradition en dévoilent la fausseté; enfin , les transactions politiques contenues dans les douze tables montrent qu’elles ressortent des événemens et des luttes de l’histoire de Rome(l).
(i) « Jurisprudentia Romana non peregre convecta, sed domi nata. » Dr. Univ. , p. 142. — Lib. 11 , P. 11, ch. xxxv. Quid ex jure Altico in XII Tabb. importalum? — Chap. xxxvi : Quid actum lege X ITabularum?
Cum igitur omuis Romana magnitudo ex Romana virtute orta ; et ornais Romana virtus ex cuslodia triplicis Juris, super quo respublica primum fundata ; et tria ilia jura ex jure majorum minorumve gemium a Romanis recepta moribus , quibus tanquam in naturam abeuntia , ceu nativa Romana facta sunt : videamus quid. ex jure Altico in Legem XII Tab. font importalum ?
Heic percurrere primo licet per singulat Tab. quod Jus Atticum erudilissimi ejus Pariatores. Samuel Petiiut , Claudius Salmasitis, Jacobut Gothofredus, aliique cum Romano componunt.
Tab. I. Ut si de re transaction fueril inter in jus vocatum et vocantem, dumvenitür in jus, in ratum habeat Prcelor : et lege Solonis haberi rata a jusdicente pacta, Demosthenes adversus Panthenetum docet. Et aSjlone Romanos discere opuserat quod mturalit ratio cuique dictât, çui nihil tant
Étymologies .
Dès que Vico eut mis en opposition le droit historique et le philosophique , il renonça aux
conven iens est , ut ipsæ Romanæ leges loquuntur , quant pecla serf art ?
Ut Sol occasus supremus jurisdiclionis cl judiciorum terminus esset Romanis , et Jure Altico arbitros ad occidentem usqucsolem sedere Petitus observât. Ecquis ignorât, Romanos, uti et Græcos, perpetuum diem negociis dare , eoque advesperascente , curare corpora ?
Tab. VIII. Ut fur nocturnus quoquo modo, interdiarius , ti se telo défendisse t , Romanis occidcndi jus esset : idemque Jus Alticis a Solonc positum Demosthcnes adversus Timocratem docet. Igitur quando idem Jus positum Hebræis est , ut Legtim Mosaicarum Pariator cum Romanis confert; dicemûs Solonem accepisse ab Hebræis, quo tempore , nedum Hebræos , sed ne Assignas quidem quioam essent, tiræci ignorabant, ut supra demonstravimus.
Tab. VIU. Ut Romanis Sodaliliis leges quas vellcnl, sibi ferre liceret modo pnblicis legibus donlrariæ'ne essent : et a Solone idem cautum habeturapud Salmasium et Petitum. Ecquæ respublica tam rudis ac barbara usquam est , quse non id cavet, ut Coliegia reipublicæserviant, non pugnent, neve adeo dominentur ?
Tab. IX. Cautum, Ac Privilégia , seu leges singularcs irrogarentur Romànis : et hoc Jus translatuin ex Attira , et quidem ex Solonis lege scribifGothol'redus. Quasi vero non jam docti essent Romani, leges singularcs esse exitio- 6as reipublieæ; nec jam corn suo pcriculo experti essent, Btatim, Tribunis ptebis creatis, Marçium Coriolanum pri-
origines savantes de la langue latine qu’il avait indiquées dans le Traité métaphysique. 11 établit
vilegio correptum ; nisi matris Veturiœ uxorisque Volumniœ pietas fuisset , privilegium sibi iajurià irrogatum , P.oraæ excidio ultus esset.
An ab humanissima gente dicemus adportatas , legem de obœrati corporis sectionc , cujus immanitatem Favorinus apud Celliutn exhorrescit ? de falsis saxo dejiciendis ? de judice qui ob pecuniam male jadicavit, morti dando? quas lege3 idem Favorinus prænimiæ duriciei notât quoque? an quæ, qui frttgem noctu secuerit, paveril, ad suspcndiwn adig t ? Quam Plinius reprebeudit, quod gravius bunc miserura puniat, quam bomicidam ? an quæ, qui dolo agrum, vel œdes incenderit, igné necal; quo pœnæ genere nullum crudelius dici aut fingi potest? quæ onwes leges non humanitaiem Solonis, sed Draconis crudelitalem référant, qui sanguine leges Alhcniensibns scripsisse dictus est.
An « Atticam elegantiam tapit illud , ut morbo invàlidus t in judicium vocatus jumento in comitium , vel in forum « ad Prætorem veniat ?
An Grœca artium ingénia refert formula, sive actio ligni juncti , ita ac si tune primum homines sibi pergulas et tuguria construerent ?
An denique Attici acuminis est pana talionis ; et Alhenis, ubi quotannis leges corrigebantur, ad hsec usque tempora bæc pœna omnium maxime rudis, et anceps, Rhadamanihi keroici judicis inventum perduravit V
Sed enim duo sunl loci , quibus diserte Solonis leges in Romanas conversæ leguniur. Aller de jure sacro apud Ciceronem, II de Legibus e : Postquan», inquii, sumpluosa * fieri funera, et lamentabilia cœpissent, $o!onis lege « sublata sunt : quam legem eisdem prope verbis nostri
en principe que tous les mots commencent par être des monosyllabes bégayés par un peuple
« Decemviri in decimam (legit Gothofrcdus J Tabulam coni jecerunt. Nam de tribus ricinis et pleraque alia Solonis < sunt. » Sed hic locus nihil aliud conficit, quam Romanos non eundem , sed similem funerum morem , qualis Atheniensium erat , introduxisse ; quod et Cicero ipse innuit : quare non mirum, si iisdem non prorsus, sed prope verbit, quibus Solon , eum funerandi morem Decemviri vetuere : alioqui quæ Sapientia fuisset , funerum luxum docere vetando ?
Aller locus erat de Jure prœdiatorio caput, quod in ipsis Decemviralibus Tabb. prescriptum Gajus refert in hæc verba : Al cerle de fmiutn ratione lex incerla ad exemple* legit Atlicæ Solonis. Sed heic ipse Jacobus Golbofredus imperiliam eorum arguit, qui, quam Solonis legem Gajus reci* tat, totidem verbis in Decemvirales transtulere : et nos Cap. sup. docuimus, jus prædiatorium a jure gentium accepisse Romanos.
At enim Piinius narrai, Slatuam Uermodori positam in Comitio. Sed nos non negamus llermodorum, neyamut Inlerpretem. Sed Strabo narrat eum quasdam leges Romanas scripsisse. Et nos id ipsum accipimus ; non enim , ait, Græcas leges esse inlerpretalum, sed scripsisse Romanas : et sic cum Strabone belle congruit Pomponius, qui hactenus omnes Juris Interprétés vel eruditissimos fugit, ubi ait : llermodorum hune Ephesium fuisse Decemviris legum ferendarum aictorem, | non autem Inlerpretem : et hac ratione constat cpislola Heracliti ad ipsum scripta in ea verba : « Visio mihi , omnia Orbis terræ diademata ve- • nire saluiaium leges ti as , et Ptrsarum more ore cluso < cas adorarc; illas autem perstare in statu majestatis
d’enfans , et il s’attacha h trouver l’état de nature et l’origine de Rome dans l’histoire des lan-
< pleno : > qua commendatione si lleraclitus ornasset Interpretem, tantus Philosophus plane ineptire videretur. Clinique his congruit, quod Diodori Siculi afferunt de Leg. XII Tabb. judicium : quod sint adeo verecundœ, et a ’Grtecœ liuguœ rutione lanlopere différant : quidni different cura essent mores a prima usque humanitate sensim in Latio nati, et Latii alumni, ut in nostra Historia narravimus? Hoc judicium Græci Scriptoris de Græca lingua salis docet, Hermodorum non fuisse legum interprelem, sed auctorem Romanis, quæ leges essent in XH Tabb. referendæ; et bac ralione constat laus quam Slrabo de Viro profert, cum dicit : Ephesios dignos, qui in puerum usque strangulentur, qui ueraojtuh et uerhodorum hemorabiles viros ejccissent. Postremo si Hermodorus Interpres, quæ sapientia Legatorum fuisset, redire cum legibus domum, adbuc ignaros juris, quod complecterentur, ut si Hermodorum talem virum in Italia et quidem Romæ exulantem non offendissent , frustra cum legibus rediissent ? an id qu'oque Plutarchus fortunæ Romanorum adscripserit?
In his XII Tabb. fragmentis quæ estant, « nihil de At-
• tico jure relatum : contra connubii, patriæ potestalis et
• nexus propria Romanorum jura ; eademque universi Ro- « mani juris fontes, et Romanæ magnitudinis eau «æ : > forma reipubücæ Romanæ Optimatibus mixta ; et qua parte mixte acris cuslodia domeslici juris : quam per lios duos universos libros perpétua Dissertatione deduximus : sub Tarqumi lyrannide Jus Papyrianum vulgo edilum ; et sub Appio fncûoso Flavius cum summo Patrum dolore Fastos cvulgat : Hermodorus non interpres, sed legum Romanis auctor : unde externæ leges venerint fœda inconstantia :
gués. Voici ses étymologies. — Jupiter est l’onomatopée de la foudre qui épouvanta les premiers
Livius Athenis et ceierix Grœciœ urbibut; Halicarnassensis, Sparta omissa, e Grœcis Italiœ urbibus quoque j Tribonianus autem Juris non sc-ripti originem ad Sparlanos revocat; Tacitus, utcertum teneat, accitit quas utquamegregia : his omnibus illud cumulo addatur , naturæ humante proi prium , quod ut est infirmiorum poUulare, ita polentum eu detreclare jut œquum.
An dicemus hanc legationem in speciem a Patribus obitam, ut plebis desideria frustrarentur ; et hoc patrummendacium ducentis quinquaginta annorum vetusta traditione firmatum, Titum Livium et Dionysium Halicamassensem, ambos Augusli temporibus (nam nulius antiquior sive üræcus sive adeo Lalinus narrai) poslerilati Iransmisisse? At Halicarnassensis externus scriptor et Græcæ gentis ; Livius ab secundo bello Punico Historiam Romanam certam se scribere profitetur, ut in Programmate H'utorico supra diximus. Hinc super hac re inter ipsosmet ilia maxime adversa, quorum alterum falsum esse necesse sit : Livius scribit, quod Tribunorum æquandæ libertatis desiderium patres roh asperrabartur ,• et ita missa legatio : Dionysius vero, legatione reversa, narrat et « moras cl prætextus C.
< Menenii et P. Sextii Consulum super lege perferenda ;
« indicta maturius solito comitia consularia, ut se tandem « importunis Tribunis precibus liberarent; désignation al-
< terum consulent Ap. Claudium, e familia, ut cum Livio « dicam , fatali Tribunis et plebi ; designalis Consulibus,
« Menenium et Sextium Tribunis aures aniplius non præ- « bulsse; Tribunos quo se vorterent, non habere ; et cus-
< Iodes libertalis H onia me ad Appium ex imperiosissinia « Homo, ut cum Livio item toquar, confugere adactot, ei-
hommes {Tous, h^) ; les dieux sont appelés numina, parce qu’ils furent aperçus dans les sigues
« que spero oflerre potentiæ quœ in Tyrannidem anno pot-
• lero enipit, ut Iegem perferri sineret : et ubi tandem c Sextius aller Consulum de legibus ad Patres retulit post « jamdiu reversos Legatos, et leges adportatas, hinc « inde verba facta tain ab iilis qui suadebant, ut civitas
< legibus rPgeretur, quam ab iis qui patrios moues servani dos esse censcbant. >
Quid si dicainus quoque , Ciceronem et Livio et Dionysio priorem , nec ex vulgi traditionibus disserentem hæc non putasse vera ? Locus est vulgatissimus Eruditis de Oraiore, ubi sub Cratsi pertotta inquit : « Freinant omîtes iicet ,
< dicatn quod senlio; Bibliolhecas mehercuie omnium Phi-
• losophorum unus mihi videtur XII Tabb. Libellus, si quis i leguh fontes et cahta viderit et adctoritatis pondéré, « et utilitatis ubertate superare. l’ercipietis etiam illam « ex cognilione juris lætitiam et voluptatem, quod quant lum præstiterint nostri majores prudentia ceteris genti-
< bus , cum facillime intelligetis , si cum illorum lycurgo ,
• DftAcosK,soLo.NK,nostras leges conferre volueritis. lucre-
< dibile est eoim quam sit on .ne jus civile prætcr hoc
< üostrum incondilum ac pene ridiculum : de quo multa
< soleo in sermouibus quolidianis dicere, cum hominum
< nostrorum prudentiam ceteris bominibus, et maxime
< graxis anlepono. »
Quid actum Lege XII Tabularum ? — Quid igitur actum Loge XII Tabb.? Actum id, quod Tribuni piebis apud Liviumdesiderabanl, nempe æqlata libkrt as; et quod dicit bionysius, positum jus Aiyuuu omnibus. Libertati obstabat Jut in latenti , Jus incertum , manus Rcgia, quæ plete , ut Pomponius tradit, ultra pati non posset. Xam loges Regias,
terribles de la foudre ( nuere ) , qui fut le premier langage de Jupiter.
et maxime quarum prœcipuus sanctor Tullus, quels, ut Tacitus ait, etiam reget obtemperareni ; quo libellai» beneficio plebis favore (relus Censum instituit, et Ordinem oppressii ; unde mox patres ad ipsius eædem Superbum extimularuni ; Bruius, per ejectorumRegumoccasionem, omnes abrogavit; et si tppresso censu, rem ad Heroici Rcgni naluram redegil; et jus incerlum restiluil, ut Lib. priori diximus. Actum igitur est, ut jus perpeluo cerlum Tabulis fixum esset. Æquo juri impedimento crant ilia duûm corporum in una beroica civitate divisio , ut Patres omnia ex jure optimo , plebs omnia ex jure naturali agilaret : quæ divisio jam inde usque a familiis per clienlelas in Régna beroica transiit. Cum enim filiifamilias in domo patria nihii injussu Patrum jure optimo agerént , et omnium minime nuptias ; multo minus clientes sine Inclylorum imperk» : unde postquam seccssionibus factis, ut diximus , in plebes coaiuere, cum ea proprietate nativa coaluere, ut sine Patrum auctoritate nihii optimo jure, sed omnia jure naturali transigèrent. Igitur Hermodorus, ut sapientia præslantissimus , poluit immo debuit , ut momentose Pomponius tradit, legum scnbendarum acctoh esse Patribus, qui usu, non scientia noscebant rempublicam, qu'td Juris Optimi plebi communicarent , quia sibi custodirent; ex qua temperatura omnis Humana magnitudo provenu : unde meretur fidem Ileracliti Vuio , et statua ipsi in Comitio merilo posita. igitur Patres Hcrmodori auctori tate ÆQUAltunT plebi jus patria . polcstatis, et ut ejus appendices , æquarunt factionem testament* , dalionem tuions , jus adgnaiumis et gentilitatis , at proinde ab inteslato suceessionum; hinr porro légitimés jus atteler : relaxarunt jus
DigiïïTecfBÿtSOOgle
Le ciel fut le premier temple ( templum ) où l’on contempla ( conlemplalio ) la volonté de Dieu , et
nexi, ut ex ncxis dom'nii jure naturali, quo sibi colerent ‘ agros, manerent tantum nexi œrisalieni, quod demum lege Pœlelia solutum est : et ita plebi æquarunt jui mancipii, el linguie nuncupationis : et hinc jus omnium actuum legilimorum Iransigendorum ; et jura usucapionum corn* municata. Hinc judicia privata palribus el plebi argua; et ulrisque scriptœ , ut erant, ex œguo pœnce. Sed ut constaret Respublica libéra ex Optimatium mixtura , Patres excepere Connubia, Tab. XI, quitus Auspicia , ac proinde M agis trains , Imperia , Sacerdotia sibi custodierunt : atque adeo plebi æquatcm omne jus Quirilium privalum, jure Quiritium publico apud paires manenie : et quantum libertaii datum , ul de capile civis Romani nisi in maximo comitatu jus dicere ne esset , tantum ademplum , ne privilégia i rrogarenlur.
Itaque , ubi patres plebi jus optimum agrorum privalum concessere , non autem publicum , populus universus, qui a Bruto factus erat natura liber, erat dominus Imperii, omnisque civilis juris in agro publico Patrum ; uti nunc quoque sunt Régna summa in agro publico aliorum summorum Principum, a quibus in feudum sunt data : el ita qui agri Romani privatim apud plebeios ex jure optimo Patrum singuli, minuta quædam feuda erant, apud universum populum Romanum unum Feudum factum est. Ob id plebs libéra jure summæ Potestatis liberæ statim cœpit condere Plébiscita , sed nunqtiam plebiscito Agrariam perferre potuit , semper obsislente Senatu , ne ager Romanus privatim dividerelur; semperque Coioniæ ex Patrum auctoritate deductæ a Duumviris. Ex bac Patrum aucloritate tum tulelæ gestæ populo summi Imperii domino, tum
où l’on s’efforça de l'intefpréter ( interpretari ) ; c’est-à-dire, d’entrer dans la production divine
' domini in agro, in quo populus summum Imperium habebat, omnes Respublicæ antiquorum dicebantur. Ordo et Popultu , Senatus Poputusque, et Senatus auctoritas populi Imperium.
Sic quoque patres concessere plebi connubii jus privatum , ntancipatione eidem communicata ; qua porro plebei nuptias per convcnlioncm in manum celebrarent; non concessere connubii jus pubiicum , quia non concessere connubii solemnilalem prœcipuam, quæ erant auspicia majora seu publica, qua1 supra diximus; ex quibus ntiptiœ Patrum erant omnis j uns humant (quod interprelor gentium , ut Jurisconsultus jus gentium définit, quo humanæ gcntes uluntur) omnisque divini juris communicuiio : et ideo nupliæ Patrum taies erant, quia propriæ patrum erant gentes: unde ab hac juris æqui eommunicalionc Romæ plebs Romane gens esse cœpit ; cum anlea gens Romana soit essent Patricii : propria Patrum sacra erant, et sacerdotia; qnare Patres confarreatione nuptias, ut supra diximus, celebrabant ; postremo , quod caput erat , quia propria Patrum erat divinalio, seu divinæ lingute scicntia, quæ circa jus divinum proprie genlibus dictum versubatur; quia Patrum, ut sæpius diximus, propria erant Anspicia. Hinc quia transmissent fuerat, et a Patribus, et a Decemviris, et a plebeis Legem XII Tabb. juramento sacrari, ob rationes quas Libro priori altu imus, statim posl eam legem, uti apud Livium legereest, privilégia irrogari cœpta.elde capile civis sæpejus ilerum dixere Duumviri : quin biennio post depulsos Decemviros , idest quarto post legem anno , plebs Patrum connu bia ientaruni, nirairum, ut plebs celebraret nuptias cum publicis auspiciis , cum quibus nuptias
Dîgtttzetrt)
des événemens ( inter patraré). — Tous les noms que le respect imposa aux puissans , rappellent
ipsi eelebrabanl Patricii ; ut iis concessis, deinde tentarent Imperia; uti re ipsa, illis conccssis, mox hæc quoque tentarunt , et longo post certamine super Consulatu piebi communicandü tenueruut. Quare patres sua connubia piebi denegabant ilia apud Livium ratione, quod Plebei ne in magistratu quidem haberent auspicia, nempe majora , seu publiea: quare erudilis Rei Romanæ , Tribunatus plebis verus magistralus non est , et ob id non imperando , sed intercessione, seu vetando valebat.
Atque hac ratione earum locutionum duarum , films tpurius , et vulgo quœülut, naliva significatio aperilur. Nam ab clientelis usque sub Theocratiis orta ilia divisio Sapienlum et vulgi, de qua diximus quoque in Contée laneit de Poesot origine, qua Sapienfes et Saeri, seu Divini , seu Vates , erant Inclyti , qui tenebant Deorum rcligiones , et divlnam linguam , seu Auspiciorum scientiam callebant ; vulgut autem profanum , res divinas ab Inclytis docendum, erant Clientes; ex cujus ultimtc antiquitatis poetica llngua loquitur Horalius , quum canit ,
Odi profanum vulgai , et irceo ,
Huuram itcefdot.
Cum his ipsis proprietatibus in rebuspublicis Optimatium tum ilii, tum hi fuere Patres et Plèbes. Igitur usque ad Leg. XII Tabb. fllii Patrum , Patricii , qui patrem nomine , seu jure ciere poterant ; fllii plebejorum Spurii , ex qua voce facta est nota S. P., sine pâtre, qui patrem juré ciere non poterant, vulgo, in plebe queesili : quorum parentes jure naturali, ut caetera vitæ, ita et matrimonia agitabant, hoc est agitabant solo animo conjugali et custo-
le père , le patriarche , le chef de la Camille primitive. Les héros dérivent de hœrere , rester fixé
dia : et sic ut inter Optimos, qui omnia civilis vitæ agitabant ex jure optimo , nupiiœ erant diciæ a nubendi , seu velandi caput virginis novae nuptæ solemnitale ; ita mairimonium plebeiorum erat dictum a maire quæ tantum natura certa erat.
His sic enarratis , datur intelligere, quod mihi diu ingenium misere torserat , quid illud sit, quod apud Livium Patres in eo cerlamine trecentis, et plus eo.çostlj. C. annis plebi objiciant ; plebejos more ferarum agitare connubia ? quia solo concubitu, sive cohabitatione, sive custodia, et animo conjugali agitabant, ut fera, quibus eliaro aniraum rudes homines tribuebant , cujus opinionis vestigium in ilia loculione apud Jurisconsultes permansit , quuni definiunt, quando fera animum revertendi amisisse, aut adhuc habere dicantur : ex quo concubitu plebeja , concubina dicta est , quæ etiam pro uxore, quæ patricia, uxor dicebatur; ut marittu , plebejus, qui vir dicebatur patricius. Tarn prava super hac re erat gentium sapientia, eadem numéro, qua Heroem æstimabant, qualis ab Homero fictus Achilles est,
Impiger, iracundua, ineiorabill» , »eer,
Jura neget sibi nala; nibil non arroge! armia.
Atque in ea re Divina Providenlia summe est admiranda , quæ ita res mortalium comparavit, ut gentium sapientia ab ipso vulgo , quod profanum arcebat. Jus naturale condisceret , quod postea Philosophi professi sunt et apud Principcm gentium populum in republica libéra , primo Plebiscitis est eruditum; deinde Pralorum edielis est explicatum, quæ sapieutissime à Baldo dicta 6unt, lingua
à la terre ; l’hérédité ( hœreditas ) indique la terre cultivée trausmise aux enfans; les ingenui se
qualocuius csiDcus; tum subPrincipatu ResponsisPrudentumexcultum ; tandem ipsorum Constitutionibus Principum Jurisprudentiæ Christianæ principium statuminatum.
Sed ut ad rem redeamus , postquam tandem sacerdolia quoque plebi communicata sunt , • nuptiæ etiam plebejo- < rum fuerunl humani et divini juris communicatio; quæ i antea fuerant maris et fœminæ conjunctio individuam « vitæ consuetudinem contincns : > quas duas definitiones, cum jamdiu moribus confusæ essent, sive Modestinus, sive Tribonianus, sive uterque confudit. Exinde spurii, seu vulgo quœnti, dicti mansere, qui ex promiscua venere habentur : et Patricii in antiqui juris usurpationem , in Flaminum , Ponliûcumque nuptiis confarreadonem relinuere, tanta cæremoniœ difjicuUate , ut cum Tacilo loquar, quod eam sane unam ex caussis ex quibus Tiberii ætate jam Furracia desuevissent , idem Historicus numeret.
Sed enim diximus respublieas Oplimatium patrii moris esse pertinacissimas ; et Romani Patres Jus Quiritium acerrime custodisse adversus Tyrannos et libertatem ; artemque affeclantium , in Regnis Oplimatium, tvrannidem, esse, ut proponat jus æquum, et palam; quo beneficio sibi multitudinis factionem contra paucorum ordinem Arment : ut Serv. Tullius Iegibus queis ipsi reges obtemperarent et ccnsu ; Appius Decemvir vindiciis secundum libertatem edictis; Papirius sub Superbo, Flavius sub Appio Factioso , ille aclionibus, hic fastis evulgatis confirmant. El Livius, Tacitusque inilium Romanæ libertatis narrant a Bruto factam , quod pro ujio perpetuo Rege , duos Consules annuos instiluisset. Quodnam igilurSenatus flagitium id fuit, universo Jure Quiritium privato plebi
rapportent au patricial qui , par la famille et par les tombeaux (les ancêtres , pouvait montrer son
cessisse, et leges evulgare , ac, ut id utrumque fieret, Decemviros cura summo Imperio plebi quolannis creandos permittere? Magnant igitur vira Patribus faciam esse necesse est , (|uæ non alia fuerit , nisi quia lex non perferretur, oblala Appio a plebe Tyrannis , quod et Dionysius innuit, et ipsa res secula testatur. Hinc intelligere est quantum, ut ingenue Livius profitetur, ante secundum beilum Punicum Historia Romana fatiscat, cum intam insigni reipublicæ rautatione tantum hiatuin reKquerit.
Atque heic explicandum venit caput illud , ut forti sanuùnexo soluto idem sirempse (sitnile re ipsa) jus essel; qua lege Thesens, ut apud Plutarcbum , ab heroico usque terapore, Alheniensibus libertatem fundaverat. Super eo capite Grararaaticorum eruditas ineptias, quæ apud Jacobum Gothofredum prostant, referre pudet. Reete, sed forte , Golhofredus kl caput inscribit de Juris Æqualitate; sed quod interpretatur de Jure civium cum sociis æquando , conjectura capta ex iis Grararaaticorum ineptiis salis absurda. Neque enim apud Livium, neque apud Diouysium id aclura , ut civitas sociis donaretur ; neque sane Patres in id convenirent, qui vix civibus jus æquum ponere volebant ; nisi quisque eorum aut Sp. Cassius fuisset , qui , ut cura Livio loquar, primus vulgalor Romani Juris in soeios, afleciati regni criraine damnatus necatus est; aut Livius Drusus, qui longo post temporum intervaUo, jamdiu republica in polentiara corrupta , civitatem Sociis Latinis dederal ; quo mortuo , cum præstare Patres noilent, Sociale beilum exarsit. Agebatur de jure Patrtnn œquando plebi : is enim ejus certamrais cardo erat. Igitur ab Grammaticis suraamus , Fortes Samles esse cos gui destiverant ,
origine (unde gcnilus) ; les/t/ü Achivorum étaient les nobles de l’Achée ; les Aborigènes étaient les patriciens de l’Italie ; le mot filins indique une successiou ( filus ). Les clientes étaient des serfs sans famille , sans mariage , sans pères; ils s’étaient réfugiés sur les terres des nobles (cluentes) ; ils avaient invoqué leur protection ( ops ) : c’est pour cela que les patriciens furent appelés optimi et inclgli ( clucre in). — Le mot connubium renferme l’histoire du mariage ; il dérive de nubendo, se voiler, parce que ce fut la honte des unions incertaines qui occasionna son origine quand on s’aperçut de l’existence des Dieux : le lit nuptial ( torus ) dérive de torulus , iralx, qui fut le premier ben dont on se servit pour atta-
ad obxequium revocalot , non tamcn socios , sed plebejos, quales numéro secunda Agraria, qua clientes cullurœ nexu soluti, dominio boniturio pertnisso , ad Palrum obxequium surit revocaiif et Decemviros ea loculione usos esse, in simili juris certamine , quo sont plebei nexu soluti dominii boni/arii, privato jure Quirilium communicato. Quare sentetilia legis est , ut in iis omnibus, quæ XII Tabb. relata erant , plebi et Palribus idem jus esset. Igitur legis caput , quod totius certnminis summa esset, Atlica lege definiendum erat , et formula nb ALheniensibus expcclanda ! Sed quod lieic notandum, id est, trccentis post U. C. annis, communicatum Rontæ jus Quiritium privation a Patribus plebi ; quod ab heroicis usque temporibus Theseus plebi Alhenarum permiserat : tam acriter. Romani, .ut supra diximus, mores majorum gentiunt custodiere!
cher les femmes dans les cavernes. — La terre (terra) fut primitivement connue par la terreur (terror) qui défendait les confins des champs cultivés ( lerrere ) : de là les tours qui repoussent les assaillans ont été appelées turres. La terre fut aussi appelée ara , parce qu’elle fut le premier autel ; elle donna son nom à l’instrument qui la cultive, aralrum; aux victimes des sacrifices, liarœ ; aux vœux que l’on fait aux dieux , a-pe. — La curie romaine (curia) est le lieu des Quirites, c’est-à-dire des hommes armés de piques ( quir ); ce sont eux , en effet , qui , guidés (recli) par les plus hardis des pères (rei) , ont étouffé l’insurrection des cliens. — La foi (fides), celle abstraction qui résume tous les liens de la société , tire son origine de cet acte par lequel les patriciens réunirent dans le sénat tous les liens matériels (fis) du féodalisme quiritaire : ce furent les cordes du jus nexi qui constituèrent celte lyra regnorurn que l’imagination des poètes embellit plus tard dans la fable d’Amphion et d’Orphée ; ainsi ce ne fut pas la musique qui bâtit les villes , mais l’harmonie des nobles , des pères , puisque chaque ville consacra par son existence une victoire ou une transaction patricienne.
Mythologie .
Vico avait été sur le point de chercher dans la mythologie la philosophie de Pythagore (1) ; à présent , il est intéressé à y trouver les origines du droit historique. Il fait remarquer que la poésie est le premier langage , que les poètes sont les inventeurs des mythes , et que l’on attribue aux poètes, à Orphée et à Amphion, la fondation de§ villes. Yico en conclut qu’il doit y avoir un rapport entré les poètes , les mythologues et les fondateurs des villes , c’est-à-dire les patriciens. Qu’est-ce que la poésie? C’est le langage de l’enfance des nations ; Homère, le plus grand poète, surgit au milieu de la barbarie de la Grèce ; toutes les plus anciennes lois sont des chants populaires. En effet , la poésie s’explique par des images, par des figures, par des métaphores; elle suppose l’impuissance de réflexion , le manque d’un langage abstrait, l’impossibilité de s’exprimer en termes propres et positifs. Tout homme qui ne sait pas traduire sa pensée par des mots doit se servir de l’onomatopée; celui qui ne sait pas dénommer les objets doit les indiquer par leur qualité la plus saillante ;
(t) Voyez De Ant. Ital., sap. , vol. u , p. 121 des Œuvr. complètes.
îiO
tout enfant qui ne sait pas abstraire les qualités doit les indiquer par les objets eux-mêmes. La force, pour les barbares , sera l’homme le plus fort, Hercule ; peu à peu , on groupera autour d’Hercule tous les exploits de la société: il grandira dans les traditions populaires, et résumera les luttes et les travaux de la civilisation naissante. Qu’est-ce donc que le mythe? De la poésie , un caractère poétique , une espèce de phrase pittoresque qui exprime les événemens de l’enfance des peuples. Quel est son rappprt avec les fondateurs des nations? 11 fcst naturellement le langage des pères, des héros, des familles patriciennes ; il doit contenir l’histoire de la famille primitive , les premières craintes des hommes isolés, les premières révolutions qui occasionnèrent la fondation de la ville (1). On
(t) » Ingeniosorum puerorum ingenium sequenlibus observationibus , ad poeseos vestigandam originem apposile considcremus.
Ingeniosi pueri omnes homines, suorum patrum similes, Tatas appellant ; et in quaque re insigniores proprieiates , quæ tnagis sensus feriunt, notant.
Hinc si percurras Tropos omnes , et poeticos maxime, ab altéra ex bis duabus causais natos esse comperias, nempe in verborum inopia , vel a rerum simililudine ; ut s'itire agros, taborare fructus, quæ cerle, ut aliæ innumeræ tum Græcis, tum Lalinis, sunt mclaphorœ rusticorum; vel a rebus quæ magis sensus afliciunt.
Nam pueri ingeniosi , quum ignorant rem suo appeUare
sait que parmi les Hébreux , les Chaldéens , les
nomine , per sensiliores caussas , vel sensiliora eflecta circumscribunt : nt si nesciat ex. gr. ingeniosuspuer dicere, paveo; nerno miretur hune suprà ætatem sapere; sed ingenium collaudabit quidem , si dixerit , cor salit in pectore , cor pectus tundit : quo metonymiæ généré magna ex parte stat loculio poctica.
Ccrte Synecdoche tota ab infantia orta , nihil ab ingenio cognata; cum enim nesciunt hommes propriis res appel- lare nominibus , ea ex genere dicunt : undè Res et Facio sunt infantum vocabularium. Itaque infantia ipsa hommes à pueritia ad metaphysicam ducit. Vicissim généra specie maxime insigni, non aliter ac pucri infantes, significant ut Latinis est passer pro omni minore ave , aquila pro omni majori.
lngeniosi pueri , quia rcrum substantias non intelligunt, eas , altributis quæ cadunt sub sensu , describunt ; et adjuncta nedum cmphaticà , sed etiam ociosa Poetarum, et quæ nunc nobis dcmonstralioncs satis inertes videntur , quibus Homerus abundat.
Ex quo fonte Anlonomasiœ proveniunt, quibns bona ex parte ficti sunt Characteres Ilcroici : in quibus ille, qui ingentem rebus, quas dicimus, lucem affert, quo omnes Virt Fortes sunt Hercules appellati.
Si puero ingenioso vix memores terriculamentum aliquod, aut delicium, eo tanquam præsente terretur, vel exultât : ex qua « j^avrapi a fiunt vividæ hypotyposes , quæ conciliant evidentiam narrationibus Poetarum.
Pueri ingeniosi, ut sua explicent sensa mentis, vel animi, nullo orationis lumine crebrius, etfacilius, quam Comparationibus ulunlur; quæ sunt ampla Poetarum supellex.
Et sane si quis puer et quidem rusticus nesciat numéro
Égyptiens , les Grecs et les Romains , les lettres ,
annum , et Solis per duodecim Zodiaci signa Orbem appellari annum ignore! , ut tempus , quod sentit , præcipuis rebus rure intra id actis ila describat , Terlia messit eral ; vel si perennitatem hac particula, semper, quia explicare non novit, dicat, In mare dum fluvii current; quis hune , si cetera ad hoc instar pro suo ruslici modulo dixerit, eximium arte factum Poetam Bucoiicum admiretur?
ISatura fert infantes, utpote impotes plura oratione complecli , verba ipsa conjungere, ut nutricem apud nos matrem mammulam appellant : ex quo fonte suni verba conjuneta Poetarum , silvicultrix , arcitenens , nemorivayus.
Nihil autem crebrius pueros videmus fundere quam Onomatopœjas ; quibus voces canum , felium, murium , gallorum gallinacœorum , aliorumque, et toimentorum bellicorum bombos imitantur : quin ipsum » ï’ , quum caro uritur , quod in Homero sublime dictum Dionysius Longinus laudat , quum exprimit sonum quem edidit Polyphemioculus,dum urebatur, à nostratibus pueris effectum animadvertas.
Et pueris ob linguæ ignorationem Eclipsés verborum frequentissimas esse comperias.
Phantasia in pueris non est ex ilia virorum æstimanda; virorum jam est ætate durior et ratione infirmala ; at in pueris , qui solo sensu res æstimant , prævalida est ; et ideo prævalet , quod tenerioribus cerebri fibris graviores amplioresque in eam objecta rerum imagines imprimunt. Sœpe recordor , cum deambulatum eo , molles clivos , ingéniés mihi puero , et abruptos montes visos esse. An hinc Poetarum illi iDgenti corpore Heroes , ut barbaris quoque temporibus Rolandi , sive Orlandi , aliique Galliæ Palalini enormi statura memorantur ? Certe quidem observare est,
les lois et la religion étaient renfermées dans les
seculis ix , x , xi, quibusmagnam humanitatis partem barbaries miseris modis deleverat, imagines Dei, Christi, Deiparæ, Pictores ingenti facie elfinxisse , ad illud numéro exemplum , quo Poelæ Deos describunt specie humana majores.
Cumque natura ita comparatum sit, ut qui sensu prænimio , et acri phantasia res percipiunt , ii mente puriore parum inteliigant, et omnia senliant animo perturbato , ut pueri omnia fere vehementer aliquo -affectu commoti proloquuntur. Hinc ilia Poetarum , versanlur in pectore curœ; consilia peciore versant. Sane me, dum hæc cogitarem, puer filius ingeniosus admonuit, qui forte matri inquiebat : Cor meum me scmpcr alloquitur ; et quoi res mihi dicil? Hinc Poetarum locutio semper emphatica , et cui aliquis ?â9o; subsit.
Ex bis omnibus conficitur , ut Poetæ in rebus , factis , hominibus , atque in hominum ingeniis , moribus fortunisque, tanquam pueri insigniora animadtprtant , ettanquam fœminæ componant ; ex quarum frequentia, si accedat, uti ad pueris fœminisque fit , præsens , vivida et commota expositib , existunt sublimes Poetarum Characteres : ut Longinus præstitisse Saphun observât ilia Ode , quam Calullus latine vertit :
Ille mihi par eue Deo tidetur.
Prætcrea ( potissima notamus , nam minora exequi ex his principiis alii commode possunt ) si infantes cum primum sermonem fundere conantur, recte advertamus, comperiemus , natura ferri , ut ultima quæ sensere, primo loco prima poslremo coliocent, quia ultima vividiorem sensum , quam prima , rcliquere : et quia verba actionem passionemve seu motum quemdam significant, qui ex
castes sacerdotales. Le mythe a donc été le lan-
agente et patiente coalescit ; et quia motus magis aftlcit sensus, quam substanlia , quæ raovet aut movetur ; pro naturæ ordine , verba postremo Ioco proloquuntur ; ita ut tanquam nomina essent appendices verborum , verba ipsa præcipue proloqui videanlur. Hinc Grands Laûnuque circumducta oralionis structura ; et in versa oratione Grœcis circumductior quam Latinis : quam e viventibus lin guis Germanica non solum plurimum refert , sed magis contortam babet ; quia magis quam Latina et Græca puritatem conservât originis, et natura, ut mox dicemus^ Poetas, suos genlicos vulgo flngit.
Porro et in pucris et in rusticis atque in omnibus hominibus infantibus observamus , ut inopia linguæ pauca loquantur. Huic verborum egestati si judicium succurrat, propria rerum momenta dicunt ; si adsit animi aüitudo , subiimia dicunt ; si suppelat ingenium , plura brevi dicunt.
Ex primo fonte^st brcvitas poetica prœceptorum , quam monet in Arte Horatius : ex qua nata pritnum concisa Oraculorum Bcsponsa , quæ carminibus omnia dabantur : et lecjum primarum brevitas , quæ Latinis carmina dicta sunt , quia cerlis verbis concepta erant ; ex qua certa formularum conceptione, plcnissima rjraritmis, et oraculorum instar, Jurisconsultorum Rcsponsn provenere : ex quo généré sunt Sapicntiim dicta ; quæ sunt brevissima monita vitæ agendæ adprime utilia : undè Grœciœ Sapientes omnibus Philosophis fuerunt Homero propiores. Ex secundo fonte sunt, quæ hactenus ex harum ignoratione caussarum admirabar, Apophtcgmata Luconica, plena sublimitatis; quorum *ix Poetœ postea doclissimi ad sua ornanda sententiarum granditate Poemata , similia invenire potuerunt; et tamen Spartani literas discere lege vetiti; et ob id ip-
gage exclusif des patriciens ; les populations des '
sum , ut in Regno Optimal ium , plurinium de Heroum moribus referebant , ut diximus libro super. Itaque in iosigni linguæ inopia brevitatem Heroicam vel Fœmince ips® Lœœnæ conservabant. Ex tertio fonte sunt Dicta FlorenUnorum omnia aut lepore summo aut aceto conspersa , qu® Florentini foreuses vulgo del Mercato vecclûo invenere; quum gens aculissima per barbariem summa verborum egestate iaborabat. Ex quibus omnibus illam quæstionem brëvi et facile solvas, qu® tantopere ingénia exercuit , linguaene scriploribus, an scriptores linguis prœstantiam concilient ? quod linguæ scriptoribus dant sentenliarura vim ; scriptores linguis locutionis culium , copiam , orna* mentum.
Porro quæ duo in Arte Poelica omnium gravissima præcepta tradunlur ; alterum , ut vulgares hominum opinion es Poelarum prudent iœ moderenlur; alterum, quod maleria Poescos maxime propria , impossibile credibile deligatur; hoc est, res quæ natura fieri non possunt, sed quæ vulgus vel natura ipsa , vel temere Dei Omnipotent® per miraculum factas credat; hæc, inquam , duo pr». cepta salis probant, poeticam facultatem erroribus.opinionibusque valere, philosophia et veritate evanescere. Hino subiimitas fabularum a falsis vulgi persuasion ibus , quæ nunc Infantiœ præjudicia dicuntur , omnis conciliata : ut f ata ccelo fixa clavo adamantino-, pucrorum illud est , qui . stellas, a u reos cælo clavos affixos putant : navigantibus in altum , pucrorum præjudicium est , lerrasque , urbesque recedere : ut lendenlibus in Italiam à meridie iter , quos inde Aquilo repellat, fugiens halia videatur : clamorem ferire tydera putant pueri , qui de summis ædibus paucas supra ulnas se tangere cælum credunt : Æolum tpelunoi*, tanguam follibus coercere , et emttére ventot , ferrariorum '
serfs n’avaient pas de langue; ilsétaient étrangers
Physica est : Solem, Lunamque curribus percurrere cœlum, ex ipsa vulgi opinione ortum, quod ex raasculis , quas ea monstrant sydera , iis oculos , nasum et os finxere. Quin sublime illud , quod Sol, ne Thgesth cœnam aspiceret , rétro cgerit cursum , exeo genere est, quo, qui Anlipodas inlelligere non possunt , Solem putant ab Occasu pone altissimos a Septentrionibus montes ad Ortum redire : et illud sublimius , Olympum senlire Nunûnum pondéra, quasi Numina mole æstimarentur ; referunt Peruenses, stupidissima gens, qui quicquid justum excederet modum, ut ingent (lumen, mons, arbor, ut Acosta in eorum Historia refert , Deos credebant.
Et, ut faciamus tandem modum, si his rebus nostras opiniones detrahere yelimus, omnes Métamorphosés , quas Poetæ commenli 6imt , et impossibiles eo vero credibiles faciunt , quod Deus possit omnia ; inveniemus esse quam simillimas fabulis, quas de Orco , horrendo homine, et de horrendis fœrakiis, divinitate donatis, quas F aie vulgo dixere ; et ad nostra usque tempora perductas , pueris filiis maires, ut*eos detineant, narrare soient : quibus quæmira deCirce, ex. gr.,deMedeatraduntur,simiJIima esse comperiemus iis quæ seculis item barbarisde Merlino ( is enim re vera fuit Anglus Malhematicus , qui seculo vi vixit, quem rudissimæ tune Britanniæ gentes insignem Magum putaverunt) vera habita sunt. Sed et in iis ipsis de Orco fabulis, et delle Fate, præ ilia fabula , in qua Longinus tantum Homericœ sublimitalis adverlit , à Polyphemo in Æicim saxum ingens jactum , in quo et sylvæ erant, et pascua , et pastores , et pecudum greges errabant ; et ipsum Gigantem dum agebat pecus , pro virga ingentem gestare pintun; multo grandiores passim observes , quæ seculis itfein barbaris, omriisque doctrinæ, et eruditionis om-
aux familles ; ils n’étaient ni poètes, ni initiés
ninè rudibus natæ , ut Itoraeri Rhapsodies , ad nos usque perlalæ sunt. Neque sane putandum est Metamorphoset principio ex voluptate fictas esse; cum vel hodie in boc ingeniorum cultu, pueri, fœrainæ, rusticique, quas Circitores miras^ métamorphosés in ludis exhibent , veras credant. Quid si in ilia frequenli ferarum de hominibus strage ita factum corqieiamus , quod nbi quis visus esset, mox nusquam apparuerit; et tantum cruenta vestigia vidèrent, eum in florem ubi natum , aut planlam, aut avetn quæ inde evolaverit, feram quæ forte inde effugerit, fonicm vel taxum, immutatum esse putarent ?
Sed ut Philosophia magis magisque à sensibus depurari cœpit, ita Poesis a natura hominum longius abscessit; unde Poetæ hodie arte et industria phaniasùci fieridebent, qui olim vigente sensuum , non rationis ælate , phaniasùci natura erant : de quo tempore , nec de ullo alio verum illud, Poelœ nascuntur, Oratores fiunt - cum hodie nisi difficilius , certe non minori arte fiant Poetæ quam Oratores.
Quare Ars Poelica pro noslris principiis hue redit omnis, ut qui in ea excellere velit, omnem, quam propriam dicunt , linguam dediscat , ac ad vetustissimam verborum inopiam redactus, ea necessitate mentis sensa per ipsarum rerum adprime proprias et summe sensiles notas explicaverit : ac sensuum ac phantasiæ ope vividissimas sublimesque rerum , morum , affecluum , imagines effinxerit : et quemadmodum , ut quis recte de philosophicis disserat , falsis puerorum et vulgi persuasionibus in antecessum purgari debet; sic vicissim, ut quis sublime pangat Poema, ômnia ex vulgi et puerorum maxime opinione sentiat ac dijudicet; et ita factus abunde Phantasùcus , omnia gran-
aox idées de leurs maîtres; ils ne possédaient ni le
diteruna et ad vulgarem sensum accommodate cecinerit.
Vides igitur Eniditos omnes seu Græcos seu Lut inos , et qui post utrosque seripsehe , in Poeseos originem inquirentes, hæc quæ de fabula, tenlentia, locutione poelica hactenus demonstravimus, nihil prorsus, sed solum de caniu et rhyihmo cogitasse : quia ut id omnibus, erat explora lum , prorsæ orationis Scriptoribus Poetas fuisse certo priores ; ita nunquam eorum omnium quisquam Tel suspicatus est , linguam Poetarum primam in terris natam , qua primæ gentes , nempe Heroes Poetæ , ut fingunlur Orpheus , Amphion , hinus , locuti sunt.
Sed de hoc ipso caniu poetico satis infirma vel Philosophi gravissimi, in quibns Franciscus Patricius est, disseruere : quod primi hominum paitores in illo ocio mo tantum ab avibu» vel ventorum sibilit dklicissent; ac proindè dicunt , primam in terris Poestm natam esse BucolicatH.
At hercule hæc , quam ipsam pro nostris principiis nunc dicimus, ver a caussa est : quod natura ita comparatum observa mus, homines blæsos, quum pronunciare impediuntur, in cantum prorurapere. Id ipsum exislimandum est , primis hominibus evènisse , qui præduris linguæ fibris, neque a pueritia in faciles flexus subactis, utpote nostrorum sunt puerorum, qui in hac linguarum copia adolescunt , ad voces quas raras audiebant, et quæ tum passim novæ, et quidem omnes prolatu difficiles nascebantur, pronunciandas , eodem impetu in cantum erumpebânt , principio arhythmicum, immodulatum, quali cantu Romani pueri F.egem XII Tabb. tanquam nccessarinm earmen, ut Cicero tradit , ediscebant. Deinde, quia prima rerum vocabula monosyllaba , ut diximus de Latinis , nata : nam de Græcis non perinde constat, quia primam legum linguam custodire non norant , ut supra diximus quoque ; ut
langage , ni le sentiment de la religion, puisqu’ils n’avaient pas été frappés par la crainte de la foudre (1). Quand les plèbes acquirent le droit de la parole, la réflexion s’était déjà développée, l’inspiration et la poésie avaient disparu avec l’ignorance et la barbarie ; on ne pouvait plus enfanter de mythes, puisque le langage de la parole
de Hebræis id est expeditum ; quibns non solum noroina , sed verba ipsa ferme omnia monosyllaba sunt , quia Historiée suæ iinguam ab suis originibus sancte servarunt, ut supra diximus etiam : et ex monosyllabis facile rhythmi componuniur , undc Musicæ elementa monosyllaba sunt , quæ facile cantum componant : sic imprudentibus prirais bominibüs versus exciderc ; quorum cum animadvertissent suavitatem püstorcs maxime ociosi , primi Bucolicot versus invenere.
Atque ex his omnibus quæ de Poeseos origine, ni fallor, apertissime demonstravimus, liquet ratio, cur Homerut omnium Poetarumprinceps extiterit ; quia ætate Poetarum proxima floruit, hoc est, qua Græcæ gentes poetica lingua adhuc magna ex parte loquebantur. > Dr. Univ., vol. ni, pag. 215-253.
(1) Dr. Univ. , lib. n, chap. xm. Ex retecta Poeseos origine consectanea. — § 3. Lingua primarum gentium. — § 4 et suiv. Caractères Heroici Ægyptiorum , Chaldæorum, Græcorum , Scytharum , Romanorum, Æthiopum, Sinensiuro. — § 18. Prima mythologia civilis. — § 24. Prima sapientia Poetarum. — g 28. Poeice , Divini et Vates et Sacerdotcs et Deorum interprétés dictx. — g 29. Et plebs quæque vulgus profanum habita, quod divinam Iinguam non rtosset.
était perfectionné ; et le peuple, en demandant des lois générales, s’exprimait par le langage généralisé de la prose. Dès lors , l’art poétique ne fut plus qu’un artifice pour reproduire l’ancienne poésie ; il se réduisit à un effort pour oublier la civilisation , et pour retourner au langage des sens et de l’imagination, comme si la^angue abstraite et généralisée de la prose n’existait pas. Le mythe est donc un caractère poétique qui représenta la première histoire antérieure aux mémoires rédigés par les écrivains; il est de plus le langage privilégié de la famille patricienne pendant son isolement et sa première réunion dans la ville ; enfin, il doit contenir cette première partie du droit romain antérieure à Romulus , et qu’il faut supposer par le postulat de la famille, des clientelles et des émeutes qui provoquèrent les assemblées des Quirites et la fondation de la ville.
C’est d’après ces principes que Vico démontre par les mythes que l’origine de toutes les nations ressemble à celle de Rome.
La foudre est le point de départ de l’humanité, et Jupiter jaillit dans l’imagination des pères par les premiers éclats de la foudre : devant Dieu on rougit des mariages incertains , de la vie nomade, et ce nouveau sentiment s’exprima par le mythe de Deucalion etPyrrha. Le connubium créa les successions , les généalogies ; et Junon , la déesse
du mariage , sous le nom de Lutine , présida à la naissance des enfans , c’est-à-dire à l’origine de la famille patricienne. La famille isolée se trouva forcée de lutter contre les bêtes , contre les sauvages nomades, contre tous les obstacles qui s’opposaient à la culture de là terre , et à chacune de ces luttes il surgit de nouveaux dieux qui présidèrent à ces progrès. Les pères incendièrent les forêts pour féconder la terre , et virent Vulcain au milieu des flammes ; ils semèrent le grain, et Saturne atteste par son existence cette découverte ; le grain se reproduit, et alors il est indiqué par Cérès, qui descend dans les abîmes et revient tous les six mois. Les sauvages nomades, qui étaient restés dans l’état de nature , attaquent la famille pour enlever les fruits des champs; il faut combattre , et Mars protège la victoire des pères contre les sauvages ; on sacrifie les vaincus, et Vesta accepte les sacrifices, Vesta qui est la mère de Saturne ou des moissons, et la fille de la Terre ou des pères, quand elle est représentée par le Feu.
Hercule résume par ses aventures toute l’histoires de la famille. Il reçoit l’existence de Sémélé, foudroyée par la splendeur de Jupiter ; c’est-à-dire , il commence à exister quand il est ébloui par les éclairs de la foudre : les peuples disent qu’il soutient le ciel sur ses épaules , parce qu’il contemple les astres ; ses travaux lui sont
imposés par Junon , la, déesse du connttbhtm ; il incendie la forêt de Némée pour cultiver la terre ; il combat contre les monstres , contre les tyrans, pour sauver les fruits du sol convoités par les sauvages nomades ; il protège les faibles , parce ses champs servent d’asile aux transfuges, lier* cule , dans la Gaule , entraîne une foule d’hommes par une longue chaîne d’or qui lui sort de la bouche : c’est une manière poétique et naived’indiquer que ses moissons nourrissent ses serfs, et les tiennen l dans la dépendance de la famille héroïque.
A la fondation de la ville, le nombre des dieux augmente : Minerve dirige les assemblées des Quirites et conserv e le droit patricien , tantôt f»r de savantes concessions , tantôt par la terreur des lois pénales, qu’on a voulu indiquer par son égide. Mercure est l’ambassadeur du sénat; il va annoncer aux cliens soulevés que l’aristocratie est prête à écouter leurs demandes ; on a dit qu’il rappelle les âmes de l’autre monde, parce qu’il rappelle à la ville les plébéiens qui voulaient retourner à l’état de nature ; il porte deux serpens entrelacés dans son caducée , ce sont deux symboles, l’un du dominium quirilarium, l’autre du dominium bonilarium ; Mercure endort avec son caducée, puis il apporte la concession du dominium bonilarium, et par cela il fait cesser les troubles , et rend la paix à la ville.
Interrogez tous les mythes, toutes les tradi-
tions , et vous trouverez partout l’image de l’histoire romaine. Apollon rappelle par sa lyre l’harmonie civile des pères ; la lyre d’Orphée et d’Amphion , l’union de tous les liens, du jus nexi dans le sénat; chaque Muse se rapporte à un des arts de la civilisation. Uranie est la première des Muses, parce que la contemplation du ciel et la divination ont précédé tous les arts. Hyménée est le fils d’Uranie , parce que le connubium fut occasionné par la crainte des dieux , par les éclats de la foudre , le premier signe que les hommes aperçurent dans le ciel. Le mythe de Cadmus est une variante poétique de l’histoire romaine : les poètes disent que Cadmus tue le serpent , parce qu’il a dompté la terre ; les dents qu’il sème sont autant de symboles de la charrue ; les hommes armés qui naissent de la terre pour s’entr’égorger sont autant de villes aristocratiques qui se combattent pour étendre leur domination. Enfin , la fable d’Énée n’est qu’une tradition défigurée du grand postulat de l’histoire romaine ; la religion des augures y est remplacée par les oracles qui guident Énée dans sa recherche d’une nouvelle patrie ; le connubium y est représenté par l’union d’Énée et de Didon , dans l’antre où ils se réfugient pour échapper aux éclats de l’orage. Les cliens se montrent dans ces populations d’hommes et de femmes qui suivent le héros ; la branche d’or, qui repousse à peine
a iu
arrachée , n’est qu’un symbole des produits de l’agriculture ; la descente d’Énée aux enfers, où il voit les ombres de ses ancêtres , n’est que la descente de Cérès dans les sillons des champs , où sont l’enfer des poètes et les tombeaux des pères. — Il n’y a pas de tradition, pas de fable que Vico ne sache ramener à sa grande préoccupation de l’histoire romaine ; il est tour-à-tour sublime et absurde , mais il ne manque jamais de hardiesse dans ses rapprochemens. Il déploie toujours une adresse inépuisable pour tout soumettre à la tyrannie de son droit historique ; et , revenant à son point de départ , il arrive à la conséquence qu’il y a la sagesse des peuples , comme il y a Ja sagesse des philosophes , et que les mythes renferment une sagesse toute populaire , et non pas une science philosophique, comme l’avaient cru Platon et tant de savans (I).
(t) De Dûs majorum gentium ex nostris principiis mythologia.üaclenmHistoriamTemporisObscuri, quæ facem prælucet Juri majorum gentium , narravimus : ex qua historia habebimus veram sententiam de Diit qui majorum gentium sunt appellati ; quando demonstravimus Tempus Fubulosum esse Temporis Obscuri Historiam, et Poêlas Theologos quidem , sed civiles , non naturales fuisse.
Chaos igilur non elemenlorum , sed confuno sanguinum, quæ sunt propria hominum elementa; nempe confusio nefariorum exlegura; deses, obscura, etathea, sine Dïn.
, Olympus Deorum sedes, qui majorum gentium numeraatur ÜI, et Olympici proprie dicti suât; quitus Ara,
SÎS
Concluons. — L’histoire de Rome représente l’histoire de toutes les sociétés humaines. Le peu-
extructa Alhenis extabat ; et qui oi tùStxa. simpliciter appellabantur : Jupiter, Mars, Vulcanus, Apollo , Mercurius, Neptunus, Juno , Diana, Ceres, Minerva, Venus, Vesla.
Hercules Olijmpi humeris sustentator; quia Optimi, quorum Hercules est character, fuudarunt tûv SuScxûv rellgiones.
* Itaque ex Chao Dit et homines orti ; et Heroes medii inter utrosque origine cœlestes; nam ex auspiciis nati, natura mortales : et ita ex Chao ab gentibus Mundus factus est Deus.
Diluvium universale , uti ante , et post id Gigantes, physicas Historias demonstravimus.
Deucalion cum Pyrrha uxore ex Themidis oraculo velatis capitibus lapides post terga jactant , ex quibus nati sunt homines : Thémis , divina pœna, diviua ultio, est Theocratiarum character , sub qua pœnæ consecrationibus irrogabantur : Deucalion et Pyrrha velatis capitibus , sunt primi homines, qui pudore propudiosæ veneris et fœdi victus cum fœmina quisque sibi capta in lucos se abdunt : ex lapidibus nascuntur homines , ut ex iisdem ad Amphionis lyræ sonum Thebarum mûri ultro coeuntibus construuntur.
Jupiter mens ætheris, sive Cœli superioris, Numen Cœli, quod Deum putarunt , voluntas auspiciis significata : fulmine profliyat Gigantes , Terrœ filios , qui fulmine , sive religionibus victi, se inmontibus abdidere : quorum posteri se ,ex terris , ubi sili erant , natos esse putarunt ; et ita finxere, Gigantes montes monlibus superstruxisse , ut Cælo Jovem dejicerent : Aquila Jovi attributa, quæ contra
pie romain est le seul qui nous ait laissé la trace de sa marche dans la succession de ses lois ; les
Titanes accincto hæc avis Augurium futuræ victoriæ in Naxo tulerit, et pugnanti fulmina ministrarit ; quia aies et fulmina in Divinatione duo sunt observata maxime : et Jupiter Rex Dcorum et liominum, et dalor Regnorum; quod auspiciis prima Régna fundata. El aquilam eburno Scipioni impositam Regium insigne divino cullu sunt prosecuti Ægyptii , a quibus fortasse minores Assirii eundem accepere morem : nam et Pharaon Æyypüus, et Nabuchdnesarus Dabylut id sceptrum geslasse narrantur , et indidem Tlmsci tulere in Italiam , à quibus acceplum institutum Romani Consules conservaient : et aquilas vcxillit pie tas, et Trojani et Pcrsœ, et Romani postremo, A’umina
tegionum coluere Juno soror et conjux Joins, quia
inferioris Aeris Numen, sive inférions Cæli , quod Deurn putabant , Voluutas. Jugalis , quia auspiciis Optimorum nuptiis præesse putabatur ; et Lucirn, quiaccrtosex nuptiis partus in lucem edere credebatur : cujus gloria Cuit Hercules Optimorum character ; quem duodecim i erumnis mandatis filium Jovis probavit , eademque ob bas omnes rationes Hp«, Heroüm Dca.
Saiurnus character Optimorum, qui primi sa tu in vénéré : et pro Tcmpore habitus , eique faix aUribula ; namque annos Optimi à messibus numerabanl; unde illud, Terlia messis vrai.
Mincrva Optimorum character , qui loges consultant; cumque primæ leges divinæ et sub Tlieocraliis omnes divinæ, bine Minervam c Jovis capitc natam dixere : cadem haslata, ut vîdimus; et Pallas , quæ luistuta quoque; character patruni liastalorum in concionc; cujus Ægidi seu scuto Médusa: euput a/jixum , quod Cap. seq. characterem
autres nations , sans en excepter les Grecs , ne nous ont transmis que quelques fragmens de leur
Impeni eivilis esse ostendemus : et eadero Bellona quoque etiam hastata , character Pairum hattalomm in bell'is , qui et mens quoque crant bellorum.
Mcrcurium jam diximus, lûstoriam esse primarum Icgationum ad plebes Clientum , qui primas fecerant secessiones, et primam ad ipsos legem Agrariam tulisse , quia dominium bonitarium iis a Patribus adportavit , optimo apud Patrem manente : aqua parendi mcrccdc fundi in commercio esse cœperunt ; mcrx enim monosyllabum infantis linguæ voxest : et Mercurhts mercatorum quoque, et lucri habitus Beu»; et Ægyptiorum legislaior ; inter quos sæpe ob legem Agrariam turbæ , et bella inter plebes et Sacerdotes orta. lteic .addamus , caduceo animas Chco revocal, sive ab antiqua sylva , quæ homines vorabat , ut qui incerta venere milium sui nomen, nullam gentern relinquebant ; et cadticeo soporem immiitcrc , hoc est pacare, quietare respublicas. '
Bianam signifîcare primas fonlium religiones , priori Libro Aciœonis mylhologia explicavimus.
Non est , ut de Marte repetamus quæ diximus, jure majorum gentium virtutem esse pugnandi pro aris ; jure minorum, virtutem pugnandi pro patria, et belli quoque fortunam dictant esse.
Nec de Ccrere, Agriculiurœ charactere ; quæ in infemum descendit , et iterum redit ad superos , ut significet sata terræ demissa , deindè in messes redire : Légiféra , innuit primas leges fuisse Agrarias, quarum prier fuit de nexis culturœ, altéra de nexis dominii bonitarii, sive tribuli.
Nec de Vulcano , qui significat Oplimos, qui invenere ignem.
Veim in mari nata Valcani uxor ob mairimonia aqua et