SU
Ne soli audiamur in nostra propria causa, testes et judices traditionis Nannetensis invocabimus auctores quos nemo certe recuset, nempe BoUandianos, jam loto orbe celebratos ob Acta Sanclorum tam praeclare ac docte ab eis collecta et digesta.
Quinquies equideni illustres hagiographi in nostrum S. Clarum , si hac uli locutione liceat, inciderunt. Plurimi interest nocere quonam sensu affecti fuerint , tam conspicui antiquitalum exploratores.
Primus nimirum qui ea de re mentem suam declaravit est insignis P. Daniel Papebrochius , commentariolo quod limini Actorum SS. Donatiani et Rogaliani imposuit, ad diem 24 Maii. Ilaec autem sunt illius verba ; « Nan- » netes populi et urbs Gallia; antiqua , atque etiamnum emporium célèbre » et amplum , ad Ligerim fluvium , quindecim ab ea leucis se in Oceanum » exonerantem , civitas Nanuetai in Notitia Imperii , et urbs Nannelica a » Gregorio Turonensi dicta, in parte australi Armoricae seu Britanniae
• minoris sita est, Episcnpalis sub Turonensi Metropoli. Quibus temporibus « octo prirai Episcopi diclie Ecclesiœ prajfueriiit non satis constat ; putaiitur
• sanctus Clarus et Ennius primo Christi seculo floruisse, et lertius sanclus > Similianus sub Diocletiano. Fidem ccrlo ibidem christianam sub etkiucis
• imperatoribus fuisse plantatam docemur ex Martyrio SS. Donatiani et
• Bogalioni , Fratrum, quorum prior baptizalus fuerat, quod alteri non
• contigit ob Sacerdolis, forte sancti Similiani, in perseculione fugilivj
• absentiam. »
Hic tantum referl P. Daniel Papebrochius Iradilionem in Ecclesia N'annelensi receptani , quam si non expresse laudat ut ccrlain , nuUa tamen nota reprobat. Tomo I Junii , ad diem 1, idem auctor queni censorem nimia formidandum severitate appellat Abbas Solesmensis D. Gueranger , omnibus quae ad S. Clarum Tutelensem pertinent discussis, ad calcem apponit Epijogum seu conclusionem , cui pro tilulo inest : Divinatio de fluribus synonymis sanctis hic in unam personnani conflatis. Cum autem ea quai sunt nostri Clari dissent, sic loquitur : « Primo ergo exislinio stari posse huic
• traditioni qua tenetur quod ejus nominis aliquis, ac forte Romanus, »
> Romano Ponlifice missus sit in Aquilaniam, ad Christi fidem prcdi-
> candam, circa annum centesimum, qui, ut tam sœpe fiebat, nulli certœ » sedi ordinatus Episcopus, variarum istic Ecclesiarum jecerit fundamenta; » indeque transgressus ad Armoricam, Nannetibus sedcin denique Episco-
> palem fiserit, atque confesser mortuus sepulturam obtinuerit Raguiniaci,
• in proximo juxta parochialem Ecclesiam sacello , infra terminos Diœcesis » Venetensis, ubi etiamnum monstratur et monumentum et caput , reliquo
> corporc Nannetas relato. Colitur autem die 10 Octobris. »
In sua quoque de sancto Similiano historica sylloge , quam texuit ad diem 16 Junii, adnotat Pater Henschenius , aiter egregius e familia BoUandianorum , nuUam in Actis SS. Donaliani et Rogatiani mentionem fieri S. Similiani, utpote qui sacro fonte tinxerit S. Dônatianum , neque pariter cujusvis alterius Episcopi. Opinionem vero memorans, quic Baptismum bujus beati martyris attribuebat S. Similiano Praesuli « sola , iuquit doclissimus auctor, temporis quo hicvixisse putalur congruentia nititur. » Ex quo facile evinci potest P. Henschenium non existimavisse sanctum Clarum coaevum fuisse duobus fratribus Martyribus, ut plures inscii nunc dictitare soient.
Ne quid in veritate deflcere videamur, silentio non prsetereundum est P. Byeum , unum ex bis qui immense Bollandianorum operi coUaboravere, dum , Tomo V Octobris, ad diem 10, glossam in Lectiones S. Clari Nannetensis prosequitur, missam facere sententiam a PP. Papebrocliio et Henschenio acceptam ; vel saltem opinionibus, quee tune de tempore praedicationis per Gallias Evangelii propalabantur et prœvalebant, quasi victum. scripsisse verisimiliorem sibi haberi opinionem quœ nostri Apostoli Missionem ad lertium seculum reponit.
Verum, ut in instruenda tam operosa lite nihil oniittamus, audiendi sunt quoque illi non impares BoUandiaui, qui nostra œtate interrupta Sanctorura Acta conlinuanda suscepere. In adnotationibus quas adjici voluerunt ad Tomum V Octobris, de nostro Claro iterum agentes, sententiam eorum qui hune advenisse tertio seculo asserunt, ad examen revocant. AUegatis autem iis quae huic sentenli* adversantur, ipsi quod tenent plane adapcriunt.
. Ex hactenus dictis , aiiinl , lectores nostri satis intelligent nos non lia » facile in eorum concedere sentenliam qui , ut Ecclesiee ^'a^nete^sis , sic > aliaruni quoque per Gailias Ecclesiariim traditionem de missis ad se per » duo priora secula Episcopis, tanquam fabulosum comnienlum explodunt, » quanqiiam plures eorum Regionarios potius Episcopos quam certis civi- ■• latibus calhedrisque addiclos fuisse arbitraraur. >
Itaque pluries occasionem nacti menlem suain de Missione S. Clari cxplicandi, omnibus vicibus, unam si excipias, ad illam referendam Apostolicae aetati propensiores fuere eruditissimi Actorum Sanctorum scriptores, traditionemque nostram teneri posse diliicide pronunciavere.
Nec interea nos fugere débet Bollandianos cum Ecclesise Nannetensis fidem retinendam arbilrantur atque predicant, in promptu non habuisse nisi Propria recentiora, illa scilicet quœ prodiere anno 162'2 et posterius. Quid piitassenl et aflirmavisscnt si anliquiora manuscripla quae nobis féliciter occurerunl pcrlractare manibus et oculi perscrutari illis contigissel'? Indubilanler qui jam paucioribus et fcre inlirmioribus inducti signis , attamen tradilionibus nostris stari posse opinabantur ac scriptilabant, profecto asseverantius eas conservaudas tuendasque existimavissent atque déclarassent, vetuslioribus et bucusque inaudilis inslructi monumenlis?
Discussa et expnsitn antiqiia Iraditioue .Nnnnelensi, superest ut ad examen revocemus Auclores niodcrnos qui eam impugnarunt. lUos studiose pcrlus- Iravinuis : et, licet ad animuni ab onini j)raïjudicio liberum servandum altenderimus, senlenliaî eorum nec sibi cohaerenles, nec solido innilontes fundamento alicujus monumenli vel scripti antiqui , apparuerunt.
Qui primus in acie prodit D. Lobincau *, religiosus Congrcgalionis Benedictina* S. Mauri, supponit S. Clarum Turonibus advenisse , missuni a bealo Galiano, idcirco(ine pntdicatidneni nostri Apostoli cvenisse conlcudil , paulo postea quam Gatianus Turones evangclizare ipse cœperit. Si quis scisrilaliir undenam hauserit quai protulit, nuUum exibere polerit nionumontum ; oscitanlius de cetero vitam S. Clari expcdi\if. nil aliud nisi Trecorense Legendarium vidissc fatclur, qnod insuper, inquit, Nannelcnsi tradition! favet; niilio modo distingiiit eam quam continent monumenla lilnrgica seriam traililiuiiem , ab liis qiias appcllal Nisiones inconditas Armoricorum auclornm.
* llistnirc de. Ilretagnc . 1707, cl Hintoire des Saints de la Province de Bretagne, 17'J4.
Jam hune seqiiitur D. Morice *, aller e familia Benediclina, qui Hriliinniaî minoris Annales scripsit. Etsi euriosius el aecnratius pertractaril opus , mirum est quani Icviler el perfunctorie. noslri Clari historiam Jigesserit. Quid autem de illo senliat his verbis exposuit : « Hoe lantuinmodo nobis
> cerlum videlur : quandoquidem urbs Turonica quae Melropolis est , non » habuerit, juxla Gregorium Turonensem, pastorem ante médium tertii » eevi, Armorioa quae mullo longiusdislat Roma, nonpotuit anlchac paslor& » ipsa gaudere ; sallem non probalur opposila sententia. Ex Turonibus » igilur Britannia accepii sues aposlolos primosque suos Evangelii preedi-
> catores Circiter anno 290, Nannelica civitas decorata fuit Marlyrio duo-
» rum fratrum Donatiani et Rogatiani Primus illius Episcopus fuit
» S. Clarus cujus palria nobis non innotescit Qui humaniori mente
• Caesaris Constantii Chlori usus,fidem christianam Nannetensibus civibus
> annnntiavil , Rhedonibus quoque ac Venelensibus. >
Praeclare admodum rem composuit doclus Benedictinus. Liceattamen. pace sua , dicere illum potuisse haec ingeniose conjectare , sed certe nuUibi in antiquis monumentis legit quae narravit.
Nunc adest Abbas, cui nomen Travers *, homo morosus, dicteriis saepe asper, labe Janseniana plurimum infectus, diligens tamea Urbis et Diœceseos Nanneticœ historiens '. Hic autem praecedentium seriptorum cogilata parvipendit. Non enim Turonis putat advenisse S. Clarum , nec interea unde venerit vatieinatus est; Adeodatum Diaconum socium S. Clari agnoscit ; ejus praedicationem colloeandam judicat vel sub Aureliano , circa annum 275, Tel sub Probo, anno 280, aut etiam sub initiis Domitiani qui imperium oblinuit anno 285. Eligatis quod vobis niagis arriserit ! Cur vero haec docet"? Quia habet auctorem Argentraeum qui asseverat, ex antiquis chronicis quae legit, tempore Diocletiani fuisse Nannetis Episcopum , nempe S. Clarum. Chroniea allegala ab Argenlraeo perierunt nec ipse illa viderai Travers. Numquid sententia gravis inniti potest huic dubio scripto? Et si veraciter aliegaretur, non equidem paris auctoritatis cum traditione nostra litargica aeslimandum foret.
' Histoire Ecclésiastique et Civile de Bretagne, 1750.
' Histoire des Evéques de yantes, du Comté et de la Ville. Savagner edidit anno 1836, sub tilulo : Histoire Civile^ Politique el Beligieuse de la Ville et du Comté de yantes.
Sous croyons devoir faire quelque réserve sur la qualité attribuée à Travers de : Diligens Urbis et Diœceseos Xanneticai historicus. Son érudition est réelle; mais elle est loin d'être sûre; et trop souvent il se laisse aveugler par ses passions haineuses contre l'Église. On peut consulter la note que nous avant placée à la jin des Pièces justificatives du w volume de cet ouvrage.
Tandem Ogée *, vis aliqua altingit de S. Claro. Temerariam putalsenlentiam quaisupponit S. Clarum in Britanniam venisse circa annum 70. Verisimilius aîstimat S. Clarum Nannetas venisse Diocleliano et Maximiano Imperatoribus. SS. Donalianum et Rogatianum , tenipore S. Clari, Martyrio coronatos narrât, et beatum Antistitem diem ultimum obiisse juxta communem opinionem Raguiniaci, die 10 Octobris, anno 309. Facile intelligilur hune auctorem niliil aliud egisse quam sequi scriptores qui ei praeiverant; etpost eos conjecturas subrogare traditioni quam ignorantes rejecerant.
Quid juvat enumerare celeros quosquc , qui sive ex professe , sive per transennam , de Missione sancti Clari locuti sunt : omnes enim , deinceps serviliter recinere quae passim in historiis vulgatis et tune celebratis lectitabant, vel si forsan aliquis marte suo tentavit rem explanare, ingeniosas utique sed omnino gratuitas hypothèses conflavit et edidit.
Haud aliter rêvera esse potest. Recenliores etenim qui, traditione Nannelensi posthabita, historiam S. Clari aliunde texendam assumpsere, his necessario angustiis coarctati sunt : vel senlentiam amplectentes de lardiori Evangelii praedicatione per Gallias, ex isto prajjudicato dirimere qucestioneni molili sunt ; at ne unum quidem verbum in scriptoribus invenerunt quod spectat ad nostrum Apostolum : vel abstractis quibusvis auctorilatibus , juxta menteni suam , Missionis S. Clari tempora definere maluerunt ; at meras conjecturas necessario sibi eflînxenint. Quorsum igitur tradiliones antiquas abjicere, et illarum loco commenta quorumcumque ingeniosa et erudila forsan , sed tamen mère commenta adoptare ?
