AOUT

In nomine Domini , amen. Série hujusniodi presentis publici instrumenfi cunctis fiat manifestum, quod anno ejusdeni Domini niillesiaio qiiadringentesimo quinquagcsimo septimo , die vero penultinui niensis Augusti, Indictione quinta, pontificatus sanctissimi in Christo patris et domini nostri domini Calisti, divina providentia pape tertii, anno tertio, in presentia illustrium, speclabiliumque et egregiarum personarum, domini Arluri de Britannia, comitis Richemondie, connestabuliFrancie, Ysabellis quondam et Francisée moderne ducissarum Britannie et Comitisse Richemondie, conjngis dicti domini Arturi comitis ; necnon Guidonis etiam comitis de Laval, pluriLunqiie aliorum magnatum et procerum etiam utriusque sexiis , necnon eminentis scientie viroram, magistri Giiillehni Vaiirillon, sacre pagine professons, provincie turonensis ministri, fratrisque Anthonii de Buxo , ordinis fralrum minorum, commissarii generalis ministri ordinis fratrum minorum et visitaloris monasterioriim ejiisdem ordinis sancte Clare ; et aliorum communis plebis fide dignorum in copiosa multitudine ad hoc assistente; in meique notarii publici et nonnuUorum teslium infrascriptorum ad hoc vocalorum et rogalorum,personaliter constitutiis, eminentis sciencie vir, dominus Bertrandus de Ouantuere, legum doctor, elesimonarius illustrissimi principis et domini domini Pétri, Dei gratia Britonum ducis, tenens in suis manibus quasdam litteras apostolicas more solito Romane curie bullatas, a prefalo domino nostro papa Calisto émanantes , sanas quidem et intégras, non viciatas, non cancellatas, nec in aliqua sui parte suspectas, sed onmi prorsus vitio et suspicions carentes, ut prima facic apparebat, quarum ténor sequitur sub hiis verbis :

Calistus EPISCOPUS, servus servorum Dei, dilecto lilio, nobili viro Petro duci, et dilecte in Christo filie, nobili mulieri Frans( ice ducisse Britannie, ejus uxori, salutem et aposlolicam benedictio-

neni. Exigit singiilaris devotionis affectus qnem ad nos etRomanam geritis ecdesiam ut votis vestris, eis prcseilim que ex devotionis ardore in religionis propagationem et divini «ultns augmcntum cedere dinoscantur, quantum cuiu Deo possumus , favorabiliter annuamus. Exhibita siquidem nobis nnper pro parte vestra petitio continebat quod vos specialeni gerentes ad ordinem sa«cte Clare devotionis alFectum , cupientesque terrena in celestia et transitoria in eterna felici coniniercio commutare, ac de vestrai'uui vestrorunique progenitorum animarum salute recogitantes, de bonis a Deo vobis collatis, ad Dei laudem et gloriam, dicteque sancte reverentiani, ejusque, sacre religionis propagationem ac divini cultus augmentum, unum monasterium monialium in vestra Nannetensi civitate et inibi aut alibi in aliquo congruo et honesto loco infra ducatum Britannie consistente , per vos eligendo , erigere , construere et edificare desideratis, si vobis ad hoc apostolice sedis suffragetur auctoritas. Quare pro parte vestra nobis fuit humiliter supplicatum ut vobis hoc faciendi licentiani concedere ac alias statui monasterii et monialium hujusmodi oportune providere de benignitate apostolica dignaremur. Nos igitur qui cultus et religionis predictorum intensis desideriis affectamus incrementuni, vestris in hac parte supplicationibus inclinati, devotioni vestre in civitate seu loco hujusmodi, de qua seu quo vobis videbitur, monasterium monialium predictum cum ecclesia, campanili, campana, daustro, cimiterio,ortis, ortaliciis,aliisque ad id necessariis officinis, erigendi, construendi et edilicandi, seu erigi, construi et ediflcari faciendi, ac monialibus monasterium hujusmodi intrandi et inhabitandi, diocesani loci et cujuslibet alterius licentia super hoc minime requisita , jure tamen parrochialis ecclcsie et cujuslibet alterius secundum moderationem infrascriptam semper salvo , plenam et liberam auctoritate apostolica tenore pra'sentium licentiam elargimur. Ceterum, ut monasterium hujusmodi salubriter régi ac illius persone, omni ab eis procul absistente lascivia, in sanclitale et castimonia liberius valeant Altissimo famulari , auctoritate apostolica statuimus et ordinamus quod numei'us monialium predictarum, quarura una sit abbatissa, decimo octonarius existât, ita quod ad plures recipiendum quavis auctoritate invite cogi non possint; eisque permittimus ut secum sex fratres ordinis sancti Francisci

earimi confessores et ministrantes habere possint, ciim tamen alla similia monasteria quatuor tantum habeant. Statuimus preterea et ordinamus quod abbalissa et moniales predicte sub perpétua clausura debeant remanere, ita quod neque, exire neque quisquam vir aut mulier cujuscumque status , gradus, ordinis vel conditionis intrare earum claustra, postquam ipse illa fuerint ingresse, quacumque nisi necessitalis aut alla in earum régula ejusque declarationibus expressa de causa, sub excommunicationis pena quam contrafacientes incurrant eo ipso, présumant; adjicientes insuper quod abbalissa et moniales , necnon confessores et fratres predicti regulari obedientie suorum duntaxat majorum subsint, ac sub sancte Clare ordinis predicti regulari observantia, necnon declarationibus et modis ac vivendi ritu et more qui iis conventibus dicte sancte per quondam sororen; Coletam, ordinis sancte hujusmodi monialem, factis et reforniatis habentur, vivere et remanere perpetuo debeant , prohibentes sub dicta excommunicationis similiter incurrenda sentencia, ne quisquam eos casu in boc impedire vel perfurbare présumât. El ne propler liligiosas controversias abbalissa et moniales predicte a contemplacione et cultu immaculati sponsi Christi Jhesu diverti valeant^ venerabili fratri nostro episcopo Venetensi per apostolica scripta committimus et mandauuis , quatenus vocatis ecclesie parrochialis redore aliisque qui fuerint evocandi, compensalionem eis proloci monasterii bujusmodi decimis , oblationibus funeralibus et aliis juribus universis inibi sibi competentibus,que dicto monasterio cedere perpetuo volumus, a diclo monasterio prestandam , summarie, simpliciter et de piano, ac sola veritate inspecta, auctoritate nostra, estimet et niodcrctur, ac de super, prout in Domino viderit, salubriter diffmiat et décernât, faciens quod eslimamerit, moderatus fuerit, diffinieritet decreverit, eadem auctoritate nostra, cessante cujuscunque appellalionis obstacido, per censuram ecclesiasticam lirmiter observari. Insuper ut abbalissa et moniales predicte tranquillius et quietius valeanl Allissimo famulari, Nos predicta auctoritate, abbalisse, monialibus, earumque confessoribus et personis aliis eis obsequentibus, in monasterio bujusmodi dogenlibus, quod, onmibus et singulis privilegiis , exemplionibus, liberlalibus , conccssionibus , gratiis et indultis quibus alia monasteria, necnon in eis abbalisse et monia-

les dicti ordinis, sub cadem observantia dcgentes, cum earum confessoribus et aliis pcrsonis similibiis, gaudenl et utiintiir, uli valeant etgaiidereconcedimusper présentes, non obstantibus pie memorie Bonifacii, pape VIII, predecessoris noslri et aliis apostolicis constitulionibus, necnon quod intra, predictorumCarmelitarum etMinorum fratrum conventus, a loco dicti monasterii non procul et forsan minus centum cannis distantes, et extra menia dicte civitatis Cartusiense monasterium sita sint, ceterisque contrariis qiiibuscunque. Nulli ergo omnino hominuni liceat banc paginam nostrorum constitulionis, bcentie, statuti, ordinationis, permissionis, additionis, commissionis, mandati, concessionis et voluutatis infringere vel ei aiisu temerario contraire. Si quis autem attemptare presumpserit , indignatiouem omnipotcntis Dei et beatorura Pétri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datuni Rome, apud sanctum Petrum, anno Incarnationis Dominice millesimo quadragintesimo quinquagesimo quinto , quarto Idus Junii, pontificatus nostri anno primo. Sic signatum supra plicam : S. Cousin.

Quasquidem Utteras, in presentia magnatum et procerum ac aliorum illic existentium, palam , publiée, altaque et intelligibili voce perlegit; quarum finita lectura, ipse dorainus Bertrandus, vigore litterariim pre'dictarum, ac nomine , mandato et ordinalione prefatorum domini Pétri ducis et Francisée ducisse, decem sep tem moniales dicti ordinis Béate Clare,habitum religionis et ordinis predicti defferentes , videlicet : dominas et sorores dicti ordinis Guillemetam Joguete, earum abbatissam, Jacquelinam d'Amboise, Margaretam Batonete, vicariam, 3Iariam Texiere, januariam, Johannam de Frontenay, Jobannam Pavillone, .Margaretam de La Chapelle, Mariam Regnaude, Jobannam Beauvoise, Luijvicam Ambladine , Laurenciam de Bridiers , Agnetem du Bar, Gabrielem de Chantereles, Ysabelem Grisone, Ludovicam Dante, Beatricem Bertrande et Jobannam Dorvelet, in monasterium per predictum dominum Petrum dueem et Franciscam ducissam, ejus conjugem, de novo, in civitate Nannetensi, in parrochia sancti Vincentii constructum, propter hoc erectum, constructuni et edificatum, per quamdam januam tune apertam introduxit et posuit ac in possessionem pacificam dicti monasterii dimisit, et januam tune apertam , post lO.Mb; I. 20

ingressum ipsarum monialium, claudi fecit, et inclusas illuc dimisit, ncmine ad hoc se opponente seu contradicente. De et super quibus premissis omnibus etsingulis, prediclus dominus Bertrandus elemosinariiis et abbatissa petierunt a me notario publico infrascripto sibi ficri et confici publiciim instrumentum iiniim vel pltira. Acta fuerunt in dicto moiiasterio seu infra scpta ejusdem, sub anno, die, mcn^e, Indictione et pontificalii predictis, presentibus ibidem discrelis viris, domino Alano Le Roux presbitero et Johanne Nepotis, clericis notariis, presentibus una cum pluribus aliis testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis, à Nannetensi diocèse. A. Seguin.

{Au dos est écrit : Acte de la prise de possession par 17 religieuses de Sainte-Claire, du couvent de Sainte-Claire de Nantes, en l'année 1-457, le penultiesme jour d'aoust , en présence d'Arthur de Bretaigne , comte de Richemonde , connestable de France , et de Françoise , duchesse de Bretaigne.)

(Archives ecclésiastiques : Fonds de Sainie-Claire.)

L'Apointement fait entre le duc Arthur et la duchesse Françoise, contenant l'inventaire de plusieurs joyaux de la couronne de Bretagne.