DU PRINCE
Publiée dans Martène et Durand , Ampliss. Collect., t. II, col. 1165, n* xxxix. — Collationnée avec les manuscrits de Paris fonds Saint-Germain-Harlay 455, et ancien fonds latin 4042. Le manuscrit de sir Thomas Phillipps est le seul qui attribue cette lettre à un chevalier campanien du nom de Roger, et qui la donne comme étant adressée à •Pierre de la Vigne.
Praeter crucem qua in mundo crucior duas patior cruces in curia graviores, necessitatem videlicet et urgentem instanciam creditorum, quarum quaelibet ad confractionem meam per se sola sufliceret, etsi contra me junctura sc triplici non unirent. Insla t cnim a tergo exactor assiduus repetens mutuum quod retroacto tempore deficientibus expensis curiae contrahere sum coactus, cui dum satisfacere nequeo blandiri compellor. Angit praeterea. durus et domestieus creditor individuus naturae cornes, cui deesse non possum nec audeosuum denegare tributum. Hiis igitur crucibus trahor quarum primae ulinam per principem excellentioris rei retnedio consulatur, qui duas potest de facili dum praecipiat relevare. Sed qualiter ego canus et emeritus in domo domini de cujus gratia spero quotidie recipere potiora, impudens panis petitor coram suis aspectibus advenirem. Ista potins ore alieno tractentur. Si vobis est igitur, bone magister, animits, si superioris bonor et memoria magistri meique cura vos inde sollicitant, si cQnditionem meam, immunitatem manuum et quicquid contra me agitur non dissimulât favor ves- Jer, id quod necessitati et instantiae creditorum expédiât quaeso apud dominum procuretis, cum impatiens morae sit famelicus hospes et exactor intendat equos et supel-
lectilem violenter auferre; vcl sa Item sciât haec dôminus, quia benignus est, ut inter has afflietiones me sic vexari diutius non permittat.
’ La lettre suivante , tirée du manuscrit de Vienne Philologus 305 , fol. 152 verso, peut être considérée comme une réponse.
Petrus de Vinea tali . Utinam principis manibus tune aurum contempnere contulerit fortunac fastigium! Adeo
nobis esset in remittendo munere quanfo in re-
scribendo amici se perhibet dextera liberalem. Verumtamen doleo quod vobis ad praesens per me infructuose rescribitur, dum prope connivet ita quod a malo bonum oflicialem in talibus non discernit, et propter ingentis necessitatis instantiam per quam aurum ab hominibus subtiliter extorquetur *, apud principem supplicantis lingua cujuslibe.t conticescit. Et ideo mirum est quod in necessitatibus legem et rationes etiam [sine] vicio mendicatis.
LETTRE ATTRIBUÉE A PIERRE DE LA VIGNE, OU IL SE PLAINDRAIT D’AVOIR ÉTÉ OBLIGÉ DE REPRENDRE SES FONCTIONS A LA COUR SANS Y TROUVER NI SÉCURITÉ NI PROFIT.
Inédite, publiée d’après le texte très-fautif du- manuscrit Saint-Germain-Harlay 455, partie III, n° lxxxxii, qui l’intitule Pillera littera. Le texte du manuscrit 8390 de Middlehill où se trouve la rubrique : » Petrus de Vinea amico signiticat se magis gravatum laboribus in curia imperatoris >» , n’est guère meilleur.
Inundationes honoris dubium finem habentis jam, sicut sperabam, evasus, portum quietis gavisus intrabam. Sed dum inter quietem et fluctus in ipso stagno portus procellis diutius fatigatus, spe anchorae jam securus campun?
1 In cod. excoquihtr .
[credebam] laboribus erepsisse, non Austcr nec mitis Zephirus, sed inimités Eurus et Borcas uno decursu valida auctoritate Cori qui una missus est, me sine prudentia ad ipsam dentosam Garibdim inter cautes et maria reportarunt. Et est mirum quod quum idem decursus ad suum locum recurrensvix ad pristinum locum fluctuantisoffîcii susurraverit se ducturum, se mihi ad moi dispendium plus debito immutat, et cautes pro piscibus, rupes pro liquore , procellas pro verno et pro consolatione labores in lucro, escam me circumlucrante, ministravit. Eheu, bone, commutationem non dexteram, sed sinistram! Laboro invitus servitio ingrato et quaestus Achillis lotus in totum usum Àgamemnonis et nunc Cesaris est elapsus *. Opus est mihi super consilio demoranti cui scilicet 1 2 quia vanis opinionibus non inflabit amicum. Terrain vero dices mole exercitus obruendam, classibus maria, coelum sagittis, equestribus campestria, rerum naturis nequaquam potentiae vires sufficere non adjungens. Si officia et labiles honores maris aequavi fluctibus, rudem corrige praesumptorem.
1 Ce passage hardi et l’amertume qui se manifeste dans la lettre précédente indiqueraient de la part de Pierre de la Vigne un commencement d’opposition , en supposant, ce dont nous doutons, que ces lettres soient bien de lui. A comparer cependant la lettre de Pierre à son frère, n° 31 , p. 331.
2 Membre de phrase inintelligible, et que nous n’osons pas restituer.
SATIRE EN QUATRAINS MONORIMES, A TREIZE SYLLABES, DIRIGÉE CONTRE L’AMBITION ET LA CUPIDITÉ DES PRÉLATS, ET SURTOUT DES MOINES PRÊCHEURS ET MINEURS. VOEUX POUR LE RÉTABLIS- SEMENT DE LA CONCORDE ENTRE L’EMPIRE ET LE SACERDOCE.
Imprimée dan» Edelestand du Méril, Poésies populaires latines du moyen âge (1847), p. 163-177, d’après le manuscrit de la bibliothèque impériale, fonds Notre-Dame 20î, fol. 157 verso à 161 verso. Après une révision attentive de ce texte unique , nous adoptons plusieurs leçons qui diffèrent de celles du savant éditeur. Sur ce genre de poésies ou plutôt de proses rimées , inspirées par une vive opposition aux actes du clergé, on peut voir aussi les Political sangs of England, publiés par Th. Wright ( Londres, 1839), et les Carmin a Burana, édités dans la Bibliothèque de la Société littéraire de Stuttgart, t. XVI, l'« partie.
Hic incipiunl rithmi magistri Pétri de Vineis.
Vehementi nimium commotus dolore ,
Sermonem aggredior furibundi more.
Et quosdam redarguam in meo iurore,
Nullum mordens odio vel palpans amore.
In praelatis igihir primo dicens* flgo,
Quorum vita subditis mortis est origo Et malorum omnium corrodit rubigo Per quam grex inticitur, dum serpit serpigo.
Est abhominabilis praelatorum vita ,
Quibus est cor felleum linguaque meliita,
Dulce canit tistula eorum et vita (sic)
Propinant ydrotneli 2 , miscent aconita.
1 M. du Méril a lu docens.
' Cod. yromcnes. M. du Méril propose ypomenis, de ûitoixévsiv, soutenir (cordial).
Fluxum in cousiliis agunt et non fructum.
Vident patrimonium 1 * 3 Christi jam destructum ;
Et plorat Ecclesia nec dimittit luctum Frequentans suspirium ab ymo deduclum.
Vita sive* moribus si quis est insignis,
Caret beneficio quod praestant indignis,
Cognatis, et filiis suisque privignis *
In quibus luxuriae pater ardet * ignis.
Fur ut gregem rapiat et perdat et mactet Et praelatus praeparat non ut eum lactet,
Set ut pravis usibus lac et lanam tractet ,
Cum spem non in Domino sed in nummis jactet.
Praelato pecuniae ostcndas acervum Si vis eum humilem, tibi non protervum,
Dum sectant cum Simone Helisei servum Relaxant justiciam vel dirrumpunt nervum.
Non splendet humilitas collis praelatorum Sed superbe satagunt non tantum ' minorum Sibi flecti genua ' sed supcrioruin ,
Cum Deus humiliet colla superborum.
Praefecit Ecclesiae Christus piscatorem Ut haberet humilem per saecla paslorem.
Nunc vero non eligunt Pelro successorem , Constantino similem sed quaerunt rectorem.
1 M. du Méril a lu pncnnonium
1 M. du Méril propose vitae suae.
3 Édit, provignii.
* Édit, praeter ardet.
* Édit, tamen.
‘ Cod. janua, roale.
Bella miscent pariter ' et seductiones Inter plebem, milites, reges et barones,
Unde fiunt hodie tôt occasiones Quod fere se perimunt omnes nationes.
Regnum regnum destruit et gens perdit gentem, Dives mactat pauperem et pauper potentem , Pater tradit filium et ipse parentem,
Nec fratrem invenies fratrem diligentem.
Partes mundi quatuor nunc guerra lacessit Nec mare nec flumina nec terra quiescit.
Omnis homo fulminât et arma capescit Et pestis discordia tota die crescit.
Totus 1 est in caedibus orbis involutus Et bine inde gladius versatur acutns.
Est vassallus domini cruore pollutus Nec hospes ab hospite potest esse tutus.
A praelatis omnia liacc ortum traxerunt ;
Sed ipsos pericula non praetermiserunt;
Nam navali praelio quidam perierunt,
Et quidam in carcere obtrusi fuerunt.
Credo quod Gregorius qui dictus est nonus Fuit apostolicus vir, sanctus et bonus,
Sed per mundi ciimata strepit ejus sonus Quod ad guerras fuerat semper nimis pronus.
Hic de suis finibus coegit exire . Antiquam concordiam et fecit abire Ultra mundi limites, nec potest quis scire Ubi nunc permaneat vel saltem audire.
1 Édit, peritus.
7 Cod. notus. M. du Méril propose avec raison totus.
Vir sanctus sie fecerat. Nam Praedicatores , Quos deberein dicere prevaricatores,
Securn semper habuit et fratres Minores Qui suum perverterant sensum atque mores.
Si papa non crederet istos detractores Amicos discordiae et seminatores,
Imperator hodie inter amatores Fuisset Ecclesiae atque defensores.
Isli si pontificum non sint electores ,
Statim eligenlium sunt reprehensores Et electos reprobant , quamvis sanctiores Ipsis sint et litteris eminentiores.
Advocati , medici et procuratores ,
Tutores et judices sunt et curatores, Voluntatis ultimae sunt ordinatores,
Fidem commissarii et executores.
Cunctorum contractuum sunt mediatores, Defensores criminuin et palliatores;
Si dentur enxennia , sunt adulatores;
Si cessant servicia, sunt accusatores*.
Ergo mimmi merito vel joculatores Dici possunt seculi vel baratatores.
Aliorum ordinum fiunt contcmptores,
Nam se credunt aliis excellentiores.
Per fora, per nundinas atque per plateas Discurrunt, per caméras nec vitant coreas, Et si fiunt nuptiac mox vadunt ad eas :
Quod non credo doceat Baruch vel Micheas.
* M. du Méril a lu atlentatores.
Cumque per provincias sunt inquisitores , Malos beneficant*, dampnant meliores.
Et qui cibos praeparant eis latiores Nunc inter ceteros [sunt] laude digniores.
Nec solum ecclesias gravant haec dicendo Sed parochialia jura minuendo,
Propter quod sunt clerici facti non solvendo *.
Ista privilégia sunt eis indulta A papa Gregorio , quibus est suffulta Eorum praesumptio superba et stulta,
Et parrochialia jura sunt sepulta.
Mutatur * Ecclesia a statu priore Per haec privilégia in détérioré :
Plorant suo canones carerc vigorc ,
Plorant suo clerici privari honore.
Eis dantur onmia, nec deest révéra Quod mensura, mimeras* capit [et] statera; Seculares clerici sunt quasi 1 chimera.
Sic respondet ' hospiti suo mus in pera.
Crevit inter ordines lïatrum zizania Qua Racliel inficitur, fatigatur Lya;
Propter ipsos deserunt omnes loca pia Et dimittunt pauperes jejunos in via.
1 M. du Méril a lu beatificant , qui va mieux à ta mesure.
3 Là où un tercet succède à un quatrain , le premier éditeur a mis une ligne de points , comme s’il manquait une ligne. Mais nous pensons que cette différence dans le nombre des vers est du fait même de l’auteur.
3 Nous adoptons ici la correction de M. du Méril , mutatur au lieu de miratur.
1 Édit, rarius.
• Edit, quidem.
• Édit, rependel.
Cumque poenitentiatn confessis injungunt Quos deberent pungere adulantes ungunt.
Quos deberent ungere increpanles pungunt;
Et cum possunt aliquid ab eis emungunt.
Sed si poenitentia sit cuique data A suo presbitero quod reddat ablata,
Fratres poenitentiam laxant et peccata, Dummodo pecunia sit eis oblala.
Nam sibi * restitui faciunt usuras
Et id quod adquiritur per falsas mensuras.
Inde libros faciunt et magnas structuras,
Sed propter hoc animae non sanant scissuras.
Erat nostris partibus vir exercens fenus,
Vir nequam , vir Belial , vir nimis obscoenus, Monetam falsiticans suinmi regis, plenus Omni labe, respuens femininum genus.
Hic semper discordias inter fratres sévit Dei et Ecclesiae jussa semper sprevit,
Furtis, homicidiis et rapinis baesit Et domum illicito thesauro replevit.
Hic mittebat fratribus hora matutina Ova, pisces, caseos, melioravina,
Pastillos et artocreas; ex ejus rapina Erat fratrum fertilis fréquenter coquina.
Hune cum de vicinia quidam accusaret Et coram episcopo causam ventilaret, Libellumque curiae suum praesentaret 1 Et eausae * notarius acta compilaret; .
’ Édit, sic, qui ne suffit pas à la mesure.
1 Cod. beliumque curie suum representaret.
3 M. du Méril a lu climlae.
Ecce fratres veniunt capis elevatis,
Parte fere media brachiis nudatis ,
Extractis capuciis , oculis elevatis ,
Inceperunt dicere vultibus iratis :
« Cur est accusatio 1 * 3 contra justum inota Cujus est a crimine vita munda tota?
Ejus est confessio nobis bene nota,
Per quam conscienlia est a labe Iota. »
Fratrum testimonio fuit absolutus Ille tôt sceleribus tantisque pollutus.
Qui non tantum pristinam 1 vitam est sequtus Sed fuit majoribus culpis s involutus.
Inde fuit postmodum facta cantilena :
Bonum testimonium bona facit coena, Fecundique calices et dives crumena :
Ista fratres diligunt et spernunt terrena.
Olim a principio vestitu contenti Nunc questores olivi, vini et frumenti,
Non sunt ad pecuniam congregandam lenti.
Si ordo hujus [modi] non csset egrcssus, Mundus tôt pericula non esset perpessus.
Antequam prosequerer eorum excessus Scio quod millesies (?) prius essem fessus.
Sed sicut de viciis recitavi quaedam ,
Ita de virtutibus nunc sermonem edam;
Et ipsos offendere nullomodo credam ,
Sed per viam mediam ut decet incedam.
1 M. du Méril a lu actitalio.
3 Édit, pessimam.
3 M. du Méril a lu clipis, qu’il fait dériver de xXe«j(.
Sunt ab eis niortui plures suscitati;
Caeci, surdi, debiles, infirmi sanali;
Fugatique daemones, leprosi mundati Et aperti carceres, nautae liberati.
Et omnes audivimus aquam factam vinum Per Johannem scilicet et per Jacobinum ,
Quod gustatum fuerat per Architriclinum :
Sic fecisse legimus beatum Martinum.
Loquebatur Dominus eis cum volebant Et ad eos angeli boni descetidebant ,
Et mali siiniliter eis apparebant,
Qui suis per omnia mandatis favebant.
His nunquam apostoli fecerunt majora,
Sed nec his similia; nam quacumque hora Invocabant Doininum fratres, sine mora Fiebant miracula laude digniora.
Visiones aliquas per raplum viderunt,
Sed non licet iiomini loqui quae fuerunt;
De futuris etiam plura praedixerunt Quae sicut praedixerant ita contigerunt.
Signa quidem plurima sunt ab eis facta,
Quae fuissent omnia hoc scripto redacta ,
Sed cum vellem scribere, penna fuit fracta Et bissexti numerus crevit in opaca '.
Vos precor hoc credere qui signa vidistis,
Nam et ego crederem; sed sum valde tristis.
' On jieut lire aussi opata. Peut-être faut-il comprendre epacta. Suivant la croyance du moyen âge , l’année bissextile portait malheur. Il est clair que c’est une intention ironique qui a inspiré cette description des prétendus miracles opérés par les nouveaux ordres religieux.
Haec namque miraeula quæ nunc audivistis Versa sunt in nichilum in ' rebus istis.
Partem quoque maximam subtraxerunt fures, Deinde residuum comederunt mures.
Et si scire forsitan veritatem cures,
Testes tibi dabimus qui viderunt piures.
Qui non habent biblias sibi praeparatas Sic fantur episcopis : « Multum diffamatas Habetis diocèses et coinquinatas ;
Nobis constat hereses ibi seminatas.
Non utuntur clerici vestri vestimentis,
Sed tenent focarias , quod clamor est gentis Quod ex gradientibus patet 1 2 argumentis.
Aut haec inquisitio nobis committetur Aut in vos infamia tota convertetur. »
Annuunt episcopi , nam quisque veretur,
Ni faveret fratribus, quod accusaretur *.
Inquirentes igilur primo clericorum De vita et moribus , post haec lavcorum , Scribunt fratres divitum peccata * reorum Et non curant scribere culpas egenorum.
Dehinc reum convocant et turba rejecta Dicunt : « Ista criinina sunt tibi objecta Pone libras quindecim in nostra collecta Et tua flagitia non erunt détecta. »
1 La mesure du vers est incomplète. M. du Méril propose saepe. 1 Édit, pacet.
‘ Édit, actitaretur.
* Édit, peracta.
Reas datdenarios, fratres scriptum reddunt 1 .
Sic infâmes plurimi per nuinmos évadant;
Qui vero pccuniam quam petunt non tradunt Siniul in infamiam et in poenam cadunt.
Post haec ad episcopos bursis sic repletis Revertentes inquiunt : « Gaudere debetis,
Nam plebem catholicam et bonam babetis Credunt evangeliis et sanctis prophetis. »
Adulantes viciis fiunt canes muti,
Dum timent pericula imminere 1 tuti ,
Vel ubi sunt aliquod munus asseeuti His demptis nec vicio parcunt nec virtuti.
Et hoc est quod dixerat verbum veritatis •
Occisores corporum non pertimeatis.
Sic fratres avidius non timent (sir) armatis Qui ipsos dilapidant magis caseatis.
Sic se gerunt maxime in illis contratis Quae carent hereticae [labe] pravitatis ,
Sed partes Italiae 8 non inquirunt satis Ubi vulpes latitant caudis intricalis.
Hiis triti verberibus et afflicli poenis Quas ferunt in prandiis fratres et in renis,
Ut saeva * verbera pellant ab egenis Praedicatuin nequeunt ire Sarracenis.
Dum parcunt Italiae aut timent de morte Aut in terris aliis pinguiores forte
• M. du Méril propose radunt.
3 M. du Méril a lu immaniler.
3 Cod. Italice.
3 M. du Méril propose persneva. La mesure exige en effet un mot de trois syllabes.
Casealas comedunt, et post vinum forte Disputant de Pontio, Platone vel sorte.
Inquirunt ut populis inducant tremorem Magis quam ut lieresis expellant errorem,
Quia multi tribuunt eis per timorem Qui nil darent penitus ipsis ob amorem.
Dei et Ecclesiae simulantes zelum Non verentur ponere os suum in coelum,
Et secum ypocrisis déportantes vélum Excolantes culicem 1 glutiunt camelum.
Ingerunt consiliis se non invitati,
Quidquid agant layci, quidquid lilterati Et majores clerici seu magni praelati Spernunt et vitupérant nisi sint vocati.
Hi portantes gladium more furibundi
Per jura quae nesciunt et summam rei J pro mundi (sic)
Credunt se confundere nec posse confundi ,
Omnes quamvis fuerint in jure profundi.
Hanc de poenitenlia dictus R. notavit *
Ubi de contractibus et causis tractavit,
Dum aperte minima totum nominavit Et nomen tuum simul usurpavit*.
1 Cod. callcem, qui n’a point de sens, tandis que excolare culicem est une expression de saint Jérôme bien connue.
3 Peut-être et Summam, res mundi, plus conforme au sens et à la mesure.
3 M. du Méril a lu :
Hac[ce ] de provincia dictus Rex notavit, mais nous pensons qu’il s’agit de Raymond de Pennafort.
4 Ce vers est incomplet. M. du Méril propose d’ajouter (<S lex) entre tuum et simul; mais est-ce bien le sens?
Per ipsam causidici sunt fratres effecti :
Ipsam habent secum mensae , viae , lecti ,
Ut videri valeant in jure provecti
Nec curant.de bibliis quas soient amplecti.
Enervant et destruunt juris aequilatem Nec secuntur canonum meram veritatem ;
Plenam esse clavibus negant potestatem Quod quidem hereticam sapit pravitatem.
De occultis judicant ut de manifestis.
Et quem nec confcssio convincit nec teslis,
Sed ut evidentia de peccatis gestis Dampnant decretalibus spretis ' et digestis.
Quos volunt absolvere absolvunt vel ligant.
Quos volunt alieviant, quos volunt fatigant;
Si qui eos forsitan secreto castigant,
Tempus quaerunt talibus ut poenam infligant.
Omnis homo gaudeat! tôt papas videmus!
Non crgo de curia romana curemus ;
Nam cuncta cum fratribus haec expediemus Dummodo pecuniam quam petunt portemus.
Hos praelati pessimi qui fama laborant.
Quorum multa crimina famam décolorant,
Ne ipsos redarguant, pascunt et honorant.
Utque per episcopos fratres venerantur,
Sic per ipsos crimina sua palliantur.
Dum scse funiculo tali foederantur Hiis crescit praesumptio, illi depravantur.
Nam si de his quispiam esset accusatus,
Fratres clamant : sanctior non vivit praelatus.
1 M. du Méril a lu scriptis.
Quivis simoniacus notus et probatus,
Sic praelatus remanet et secum reatus.
Et cum more solito faciunt sermonem Videntur in cathedra dare lectionem;
Hoc ad suam faciunt hostentacionem Sed non audientium ad instructionem.
Horum non invenies quemquam verbis parcum Et pudet inducere Matheum et Marchum Sed per Aristotilem et per Aristarchum.
Cum deberent populum ad bonuin hortari, Quaerunt cur oportuit sphaeram rotundari Et quaerunt de circulo si posset quadrari,
Sol quot debet gradibus in signo morari.
Trigonos quadrangulis si quis alterari ,
Unde possunt grandiens* aestate arari;
De his et similibus non deberent fari Cum non possit populus his edificari.
Ecce palam praedicant quod non est peccatum Hetinere décimas , quod est reprobatum Per romanain curiam et legis inandatum, Augustini etiam decreto lirmatum.
Verum de concordia quae jam exulavit.
Quidam fide dignoruin sic mihi narravit Qui Cisterciencium ordinem intravit Ipsorumque manibus se recommendavit.
Fratres eam diligunt et habent honori.
Nec ipsam dimitterent si deberent mori ;
Vers mutilé. M. du Méril propose :
Unde possint grandius aestate arari.
Sed preces eotidie fundunt Creatori Quod ipsos confoederel ipsius amori.
Monuerunt attamen ipsam ut rediret Ad Romanam curiam et cum eis iret ,
Quae respondit flebilis quod nunquam veniret Quamdiu in curia dictos* fratres sciret.
Hii fratres discordiam pacis inimicara Cunctisque contrariam et liostem antiquam Fovent, et concordiam fugant ut iniquam Dum latenter liliis immiscent urticam.
« Deo et hominibus et mari et venlis Toti inundo conqueror necnon elementis De predictis fratribus qui suis figmentis Me tollunt de medio universae gentis.
Sedari non poterit strepitus bellorum,
Ordo incassabitur fratrum predictorum *,
Nam dixit veridicus sermo seniorum :
Pacem terris abstulit adventus eorum.
Per hos fratres omnium quies perturbatur,
Unionis vinculum per ipsos vastatur;
Libertas sludentium sic eliminatur Quod per privilégia nullus jam curatur.
Radius concordiae per hos eclipsatur Et pacis stabilitas ruinam minatur Omnisque securitas procul effugatur Et vix quies modica aliquibus datur.
* M. du Méril a lu dodos.
1 M. du Méril propose de lire :
Dum ordo incessabit fratrum, perditorum.
Sed si papam Dominus nobis lalem daret Eorum consiiium qui non approbaret,
Et qui supercilium eorum calcaret,
Quin irem ad curiam nichil me tardaret.
Qui postquam silcntium fratribus imponet, Credo quod hanc gratiam Deus mihi donet Quod rancorem pristinum uterque dcponet Atque meis precibus quilibet componet,
Imperator scilicel et papa futurns.
Recedet discordia et pax erit murus ;
Omnis homo poterit dormire securus A nullo calumpniam vel dampnum passurus.
Nam cum in capitibus pax erit firmata,
In membris per consequens erit reformata :
Mons, vallis, pianicies quiescent et strata, Domus, habilaculum et omnis contrata.
Imperator etenim semper fuit talis Quod ejus justicia non pepercit malis, Quamvis esset etiam suus commensalis Vel amicus quilibet magis specialis.
Cui det longo tempore Christus imperare !
Soit vos et Ecclesiae hostes superare Et scit cum imperio sese gubernare,
Ut eum* Ecclesia possit cominendare.
Ille qui dura Lazarum suscitaret (levit,
Qui pro nobis triduo sepulcro quievit, Papam nobis suscitet sicut consuevit!
M. du Méril propose ut id cum.
Et fratrum consilio diu exulatam Revocet concordiam a nobis optatam ;
Ipsorum a curia turbam effrenatam Pellatut custodiat pacem illibatam.
Equus meus 1 debilis et fessus anhelat ;
Campum non deficere, sed vires 2 révélât Nec suarum virium parvitatem celât Timensque deficere, cursum non protelat.
EXPLICIUNT RITIIMt MAGISTRI PETRI DE VINF.IS.
DÉCLARATION D’AMOUR ADRESSÉE PAR PIERRE DE LA VIGNE A UNE FEMME DONT IL VANTE LA BEAUTÉ ET L’ESPRIT. QUAND IL LA POSSÈDE EN SONGE, IL SE CROIT L’ÉGAL DE L’EMPEREUR.
Inédite, publiée d’après les manuscrits de la Bibliothèque impériale , ancien fonds latin 4042 , fol. 128 recto , et Saint-Germain-Harlay 455, partie III , n° ci.
Cum pluriina tempora sint transcursa quibus nemini fuerunt nostri cordis intima revelata, non potest a nobis celebrari silentium quod doloris et tristiciae parit et peperit incremenlum.
Vix celare potest intima cordis amor et
Occultare nequit sua lumina proximus ignis.
Ignis enim dilectionis vestrae in meo pectore diutius occultatus laesionis incendio suaderet inÇundi. Nam quanto magis tegitur, tanto vehementius diligentis animus cruciatur.
Quoque magis tegitur, tectus magis extuat ignis.
1 M. du Méril propose nimis.
* M. du Méril a lu si virtus.
Cum enim oculi mei vestros quondain ocellos eonspexerint et vestram faciem ad solis similitndinem rutilaolem, confestim captus estanimus intnenlis et eximiae dilectionis vinculo catenatas.
L’sibus et TeTbi* illaqoeatnr amans.
0 dies laetissima, dies celebris et jocunda, cum auribus nostris angelicae vocis sonus intonuit, cum mirae claritatis oculus recto lumine nos respcxit!
Res optata satis gratior esse solet.
O verba dulcissima, coloribns adornata rhetorices, quorum mens audientis reficitur et corpus suavitate melliflua recreatur.
Pins récréant animnm dnkia terba cibo.
Décorant vos supercilia modico discrimine rationabilifer arguta, ncc minus ornât frons ardua, tanti candoris et ruboris admixtione conspersa. 0 '
Six candore plaeet et rosa rubra mirât.
Statura pulcherrima corporis pellit a se quodlibet vilium pravitatis, in quo nichil est usquequaque positum quod sibi non competat ad ornatum.
Floribus ex variis nexa corona nitet.
Si quis illam nudi§ capillis inspiceret , omnium pulcberrimam approbaret, cum licet videatur in forma bominis ymago, ymago tamen ascribitur deilatis.
Nam splendore nitens ccrnitur esse dea.
Vester oculus videntes illaqueat, vestra faciès singnlos
PIÈCES JUSTIFICATIVES. m
depraedatur * , quia tôt sibi reddit obnoxios quotquot fuerint intuentes.
Praedatur facie rirgo décora sua.
Noli tamen, cunctarum duleissima et putehritudinis gloria, loqucnlis dcspicerc blandimenta, cum humilem esse conveniat quem major cumulus probitatis adornat.
Quo mclior fueris, mïtior esse relis. .
Pro te duleissima morior; clavo tuae dflectionîs affigor. Respice miscrum tui quidem amoris desiderio morienlem.
Flectitur iratus roce rogante Deus.
Per vos diu passus sum vulnera, per vos cupio sentire fomenta. Maints quae dédit exitinm , vuhierîs debet afferre levamen.
Causa meae mortis qnondam , nunc cassa sahrfis.
Vera utinam essent sompnia de vobis singulis noctibus iterata, cum ymago vestra nobisenm maneat in lectulo et pectori nostro multiplicité!' osculando.
Cernitur in sonipnis quod mens vigilando reliqnit.
Peclus constringitur meis brachiis, os nostrum veslris alligatur ocellis, et dum reddrtnr nobis oscnltrm, çinnamomi et balsami est protinus suavitate repletum.
Virgineum guttur balsami niella gerit.
Tune meus animus in tanta constitutus dulcedine plurima vobis[cum] agit et patitur, et dilectionis suae vobis
■ Ce passage fait penser au fameux
Votre mil en tapinois me dérobe mon cœur des Précieuses ridicules. Le marnais goét en tout temps s’est exprimé
de la même façon. Pourtant Onde a dit : Quae. me praedala puella est.
pandit originem. Post adeptionem vestram se crédit et judicat imperantem.
Luxuriant animi rebus nimiumque secundis.
Metitur vobiscum et ordinal quot et quibus temporibus ad vos accedat gratissimus, praecavens ne alicui forsan sit cognitum beneficium quod non suis merilis, sed divina miseratione se crédit adeptum.
Nil sine cautela doctior egit liomo.
Sed cum ab oculis sompnus excutitur, an hoc verum fuerit saepius per lectuin quaeritur, et dura non invcnit manus quam tenuerat, gênas confestim laniat et deturpat.
Non sine 1 cum lacrimis grata rctiquit amor.
Recedit momenlanenm gaudium perhennis tristitiac deserens incrementum, cum dolor ex novitate sit arduus et ex rei desiderio potius sit nocivus.
Non bene laeta venit res peritura cito.
Quapropter, pulchrarum pulcherrima , vobis est nostra littera nunc directa ut me licet immerilum vestrae dilectionis munere debeatis faccre gloriosuin.
Colligil et flores rustica saepe manus.
Si eniin pociar vestra dulcedine, nullo videbor postmodum indigere, cum expellat soins vester intuitus quicquid solet homini afl'erre jacluram.
Continuo tenebras sol radiando fugit.
Noli dilcctionis sponsionem protrahere si me decreveris
- Les manuscrits donnent enim , qui ne convient ni au sens ni à la mesure.
PIÈCES JUSTIFICATIVES. 4î4
adjuvare. Quare mihi magnum erit excidiom, si res ulterius dilata fuerit per momentum.
Quo magis affectât, plus cruciatur homo.
Cum euim desideratur ab aliquo non poterit ab ejus oculo separari, et diurnum tempus reputat annuin donec quod cupit fuerit adimpletum.
Qui peramat |>aciens non valet esse morae.
