Lettres · 1

n hac uiatoria, turbulenta, uerſicolori uultuoſaque interduin conuerſatione uitæ, nihil uerius mihi frontem hilarat & exporrigit, contractamque (ut ita dixerim) & inuolutam mentem explicat & pandit lætitia, quam literarum recordatio, amoriſque muſarum & uenuſtiorum diſciplinarum, quas magnopere perdiuque colui & obſeruaui ut ſi quis unquam hominum mei ordinis, animum illa quidem meum nunc ſubiens per occaſiones magis quam per ociun, aut certas quaſdam conſtitutaſque uices, id quod aliter euenire uix poteſt in hac ueluti expeditione non tam placida quam inermi, in qua non iam muſarum auſpicijs ut pridem aſſueueram : contubernio Philologiæ uti ac frui mihi licet, eiuſque militiæ commodis aſpirare quæ ſine mortalium agrorumque clade ad gloriam quærendam inſtituta eſt, domitandamque imperitiam improbam & contumacem aduerſus edicta ſapientiæ imperiaque rationis, in qua quum ipſa nuper ordines iam ductitare quoquo modo exiſtimarer, inter primoreſque cenſeri, non tam ob res egregie & præclare geſtas, quam ob eximiam & alacrem promptitudinem, ecce tibi inopinatum fatum (commemorandum ne an pœnitendum nondum plane comperi) tranſuerſum me rapuit in rationem agendæ uitæ exercendæque mentis diuerſiſſimam, quippe qui pro ſecuritate angores, pro tranquillitate trepidationem, pro ocio negocia, pro libero arbitrio obſequendi neceſſitatem, apparituramque in aula factitandi : denique pro philoſophicis auſcultationibus aulica acroamata ſortitus : ϰαὶ ἀντὶ τῆς αὐταρϰείας εὐγνωμονούσης τε ϰαὶ εὐσχήμονος, ἀθυμοῦσαν ἔνιοτε προσδοϰίαν ϰαὶ ἀταϰτοῦσαν μετιών haud ſcio an pro integra exiſtimatione pericliter ignominia, quis enim inhibeat gliſcentem famæ loquacitatem ? quis temperare linguis eos coget qui libentius in ſententiam eunt deteriorem & obtrectantem ? hi exemplum ſtaluiſſe me cauillabuntur, ut poſthac quiſque cum occaſio tulerit & fortuna perlexerit, ſoluere ſe ijs ipſis legibus poſſit, quas uelut auctore philoſophia aduerſus plebis ac populi ſcita tulerit & promulgarit. Epiſtola uero tua utriuſque linguæ pentiam ſingularem redolens, ut mihi iucunda fuit & grata quaſi inſtituti mei priſtini commonefactrix, ita neſcio quid ſiniſtræ in me ſuſpiciunculæ præ ſe ferre uidetur, ut quidem in illa actionis de dolo malo formulam concepiſti, quam in Petrum Amicum ſodalem tecum Franciſcanum intendiſſe te dicis, ob id ſcilicet quod impoſturam fecerit homini tibi ſimplici & incauto : neſcio quid de me ſpondens, quod nec tu futurum poteras tum confidere, nec poſtea experimenta uerum eſſe cognouiſſi, nimirum doloſum amicum eſſe cenſens, qui hominem te φιλάπλουν ϰαὶ εὐήθη ſciens prudenſque, quo tibi incommodaret, in hominem me φιλαλάζονα obtruderit, qui quintum ipſe iam hunc menſem aut etiam ſextum literas tuas faſtidio habuerim ac contemptui. Hæc enim omnia uerba epiſtolæ αἰνίττεται, niſi ſi eorum ſenſum aſſequi non potui. Mitto hic ὦ δαιμόνιε, quod obiicere criminoſe tibi alius quiſpiam poſſet, qui in recriminando cauſæ fiduciam poneret : ſacerdotem te eſſe oportere fidei haud benignæ ac præmoroſæ, qui non ſodali, non amico, non ſocio ſtudiorum fiduciam accommodare ſuſtinuiſti, antequam ille ſtipulari à ſe paſſus eſt pœnæ nomine, cauſam ipſum haud dicturum quominus actio de dolo malo iuſtis ac legitimis uerbis in ſeſe conciperetur ? niſi Budæus bonus uir humanitateque præditus tandem inueniretur ſi periculum faceres. Vbi igitur illa ueſtra charitas ſodalitia uinculum cænobiorum, columen religionis, glutinum unanimitatis, quam alternis prope uerbis pro numine colendam in concionibus declamitatis ? Tu ut ſodali quicquam οὐ τυχὸν, οὐ παιγνιῶδες, denique fide dignum aſſeueranti non credas ? & ſodali quidem non cuiuis, ſed eximio, perſpecto, & ἐχεγγύῳ. Age ſodali fidem non habuiſti : non quod ei ſed quod tibi diffideres, melius enim mediocritatem tuam uel etiam tenuitatem noueras, quam εὐϰαταφρόνητον, & contemptui & faſtidio meo obuiam & expoſitam fore intelligebas (id enim cauſaturum te uideo) num id tandem charitati conſentaneum eſſe cenſuiſti : capitis atque exiſtimationis periculum fratri ac ſodali tuo creare, ut ille actione famoſa damnaretur ſi ego ab ingenio meo migrare ſuſtinerem ? Proh diue Franciſce auctor conditorque ſodalitij, quo tua iam fides abijt ? homines ne in ſodalitij leges iuratos ac deuotos, quibus ne leui quidem iureiurando ſancire uerborum fides fas eſt : pacta iam inter ſe nulla fide inire, ſed capite atque exiſtimationis periculo alterum ab altero cauere ? Quanquam etiam ſi inter profanos res ageretur, num æquitatis quicquam aut iuris habere poteſt id pactum, quo fraudi futurum ſit & captioni capitali alicui, ſi quiſpiam alius eum ſe aliquando non exhibuerit, quem eſſe ſe ſemper præ ſe tulit certiſſimis indicijs teſtatiſque experimentis ? Hæc ut dixi & alia huiuſcemodi ſilentio tranſmittam : quando non te nunc accuſandum, ſed amicum tuendum habeo & defendendum, qui ob meam culpam criminoſe arceſſitur & atrociter : hoc dicam tantum, ut intentioni tuæ præſcribam : (quando nunc controuerſiam rectam in iudicium deducere non neceſſe eſt : & ut Græci loquuntur ϰατ’ εὐθυδιϰίαν ἀμφισϐητεῖν) præpropere te & perperam famoſam actionem in amicum intendiſſe, cum poſſes alia actione ciuilius experiri, id eſt ex ſtipulatu, illam enim de dolo (ut noſti, qui iuris ſtudioſus fuiſti) Prætoris edictum non niſi ſubſidiariam promittit. Ageres igitur cum illo potius : à me ut ipſe contenderet pro amicitia noſtra, ex æquo & bono porro tecum agerem, ſuamque fidem ut liberarem. Hanc tu perſequendi tui iuris rationem quum omiſeris. poſſim ipſe ſi uelim auctor eſſe Amico ut exceptione edicti ſummoueat te, nec recte nec ordine de dolo malo agentem. Verum hoc tibi remittam, litique ipſe me opponam : id quod quo minus faciam, tu cauſæ nihil comminiſci poteris, cum res ad me tota pertineat, & ille me appellare iure poſſit ut iudicium in me conſtitui patiar : ipſe iudicij obſeruandi neceſſitate ſoluatur. Quo autem magis anſam omnem tibi præcidam homini inſonti ob meum factum negocium faceſſendi, non recuſo quin tu hanc epiſtolam quaſi ſponſorem habeas iudicio me ſiſtendi iudicatumque faciendi. Cæterum ut paria tecum faciam, reliqua græcè ſcribentur. Εξηρήσθω μὲν οὖν τὴν ἀρχὴν τήσδε τῆς ἀμφισϐητήσεως ὁ ἑταῖρος ἐϰεῖνος ὁ σός, ἄτε δὴ οὐδεμιᾷ δίϰη ἔνοχος τῆς ἐγγύης εἶνεϰα ἧς ὑπ’ ἐμοῦ προσφιλῶς ἐποιήσατο. σοὶ δὲ δὴ ὅλην τῆς ἐγϐϰλήσεως ὁρμὴν εἰς ἐμὲ ἐξέστω παροχετεύειν, εἴγε δὴ δέδοϰταί σοι ταύτῃ τῇ δίϰῃ ὁλοσχερῶς ἐπεξελθεῖν. θαυμάζοντι γοῦν ἔοιϰάς μου μὴ εὐθὺς ἀπαντώντος πρὸς τὴν πρόϰλησίν σου τὴν πάνυ γε νεανιϰὴν ϰαὶ εὐψύχως ἔχουσαν, ϰαὶ δεινὰ παθεῖν φάσϰοντι ἐφ’ ᾧ μήπω ἀντιϰομίσασθαι γράμματα ἀνθ’ ὧν ὑπῆρξας σὺ γράφων ϰαὶ εἰς φιλίαν ἐμὲ προϰαλούμενος. ἡμεῖς δ’ αὐ πάλιν ἠγάσθημεν οὐ τυχόντως τὴν ἐπιστολὴν τὴν σὴν ἀσμένως διεξιόντες· πῶς γὰρ οὐ, ὅσγε αὐτίϰα ἐξ ἀρχῆς ἀγαναϰτεῖς δεινοπαθῶς, ϰαὶ διατείνει σφοδρῶς, ὡς περιμελημένος ὅθεν ὑφ’ ἡμῶν, μὴ δὲ τυχὼν τῆς προσήϰουσης ἀμοιϐῆς· ὅσον αὐ ὡς ἔοιϰεν πρότερον μὲν ἐξετάσαι τὸ πρᾶγμα διόλου, ἐγϰλημά τε ἐξελέγξαι. ἐπεὶ πόθεν σοι ἐγνωσμένον ἐγένετο ἡμᾶς οὐϰ ἀντιγράψαι τοῖς ὑπὸ σοῦ γεγραμμένοις; ἀλλ’ ἔστω γε τοῦτο φανερὸν τε ϰαὶ ἀνωμολογημένον, οὐϰ ἤδη τοσοῦτο ἀδίϰημα τοῦτο γε φαίη τις ἄν, ὅση ἡ ἐγϰλησις ἡ σὴ ϰαὶ μεμψιμοιρία φαίνεται· οὐδὲ γὰρ τοι ἀποχρώτως οὐδέπω ϰαὶ νῦν ἐξελήλεϰται τὸ πρᾶγμα. ἀμέλει εἰ πολλῶν ἐμὲ ἀπασχολούντων πραγμάτων ἐν τῇδε τῇ διαιτή, ἢ εἰ νόσου ϰωλούσης γράψαι σοι εὐχερῶς οὐϰ ἐδυνήθην, πῶς οὐϰ εὐπροφάριστον ἔσται τὸ περὶ τὴν αἰτίαν; ὅπως οὖν ὡ’γαθὲ μὴ τελευτῶν ὀφλῆς τὴν τῶν οὐϰ ἐν δέοντι μεμψιμοιρούντων ἐπιτιμίαν ϰαὶ φιλοδίϰων, ἣν γε διατελέσης πορρωτέρω τῆς ἀμφισϐητήσεως προϊών. ϰαίτοι τοῦτο οὐϰ ἀντιδίϰου μὲν ἔργον ἐστίν, τοῦ δὲ φίλου ἤδη ϰαὶ συνηγόρου, τὸ τοιάδε σοι πεῖσαι ἐγχειρεῖν, οἷα ϰαὶ σε ὠφελεῖν τὸν ἐμοῦ ϰατηγοροῦντα. ἀλλὰ τί ἄν πάθοιμι αὐτὸς ἢ ποιήσαιμι, ὅπου δυσχερῶς ἄν ἐϰσταίην τουῦδὶ τοῦ εὐαρέστου ἥθους τοῦ πεφυϰότος ἐμοί ; Hactenus iocatum me putato, pariaque facere uoluiſſe cum ijs quæ tu (ut opinor) iocabunde ſcripſiſti, elicere à me epiſtolam cupiens. σπουδαιολογῶν μέντοι εἴποιμ’ ἄν, ὡς οὐ δίϰαιός εἰμι ϰαϰῶς ἀϰούειν οὐθ’ ὑπὸ σοῦ οὐθ’ ὑπ’ ἄλλου του, ἐνταῦθα γε διαιτώμενος, ὅπου γε πάντα σχεδὸν προύργου ποιεῖν ἐπανάγϰες τὰ τῆς φιλοσοφίας ἀπηλλαγμένα, ϰ’ ἂν μὴ τοῖς ἴσοις ἀμείψωμαι τοὺς ἐμοὶ ἐπιστέλλοντας. ἢ γοῦν οἱ τὰ ἴσα με εἰσπραττόμενοι, δίϰαιοι εἰσὶν αὐτοὶ πάντα μοι παρασχεῖν τὰ αὐτὰ ἢ παρόμοια τὰ τῆς σχολῆς ϰαὶ εὐϰαιρίας, ἐὼ δὲ λέγειν τὰ τῆς ἡλιϰίας τε ϰαὶ ῥαστώνης, ἄπερ ὑμῖν περίεστι τοῖς ἀμφὶ τοὺς λόγους οὐσι, ϰαὶ χρωμένοις φιλοσοφία συσϰήνῳ τε ϰαὶ ὁμωρόφῳ ϰαίτοι σχολὴ ἂν ἐξισοῦσθαι δύναιτο τὸ τῆς νεότητος θερμὸν ϰαὶ φιλόπονον, ἢ τε ἤδη ῥέπουσα εἰς παραχμὴν τῆς πρὸ τοῦδε δεινότητος ἡλιϰία, ϰαὶ ταῦτα φροντίσι συγναῖς ἐνοχλουμένη. ἃ δὴ αὐτὸς ἥϰιστα ὑπολογίζεσθαί μοι δοϰεῖς. ἴσθι οὖν σὺ τοῦντεῦθεν, ἴστωσαν δὲ ϰαὶ ἄλλοι οἱ ϰατὰ τοὺς λόγους ἐπιϰεϰυφότες ϰαὶ ἀναποσπαστῶς διαϰείμενοι, οἴϰοι τε ϰαὶ ἔξω τὸν Βουδαῖον ϰὰν σχολὴ ϰὰν ἀσχολία ἀεὶ μὲν τὸν αὐτὸν οἷόν τ’ εἶναι τῇ προαιρέσει οὐϰ ἔτι δὲ εὐχερείᾳ τε ϰαὶ προθυμίᾳ. Quod uero ad id pertinet quod χρηματισμὸν ἐργάζεσθαί με ἥδη ϰαὶ τῇ φιλαργυρίᾳ προστετηϰέναι, ſi nunc proſequi ſcribendo uellem præter modum fortaſſe epiſtolam producerem. Vale. in pago Burgundiæ quæ Villanoua uocatur, pridie Iduum Aprilis, & Amicum ſaluta non magis tuum quam meum.